תרגום לערבית الترجمة للعربية

1948 בדיר אל אסד - זכרונות

1948 دير الاسد- ذكريات

נושא

מאמון אל אסדי, יליד 1944
נביה עותמאן (אבו טאלב) יליד 1941 (מבטאים נבי)

שניהם נולדו בדיר אל אסד וחיו בה כל חייהם. גם סבא של נביה נולד בדיר אל אסד. נביה מדבר מעט עברית לכן הוא מספר בערבית ומאמון מתרגם. סיפוריהם מתערבבים זה בזה, וכל סיפור מתערבב בין מה שראו וחוו בעצמם, מה ששמעו מאחרים בסמוך להתרחשויות, לבין הסיפורים שמסתובבים וידועים לכולם בכפר. במהלך השיחה ניסיתי מדי פעם לשאול ולברר מה נביה זוכר ממש בעצמו. הוא יכול היה לומר בדיוק, אבל נראה שזה לא כל כך משנה, ושניהם מתייחסים לזה כך - הסיפורים ידועים והדברים בעצם קרו לכולם. לשמוע את הסיפור מפי אדם שהיה ילד באותו הזמן והיה שם באמת, מוסיף מבחינתי עוצמה ורגש לסיפור, וגם מכיוון שמדובר באזור שמאד קרוב למקום  מגוריי ואני עוברת שם כמעט כל יום. זה מתעצם עוד פנים מול פנים עם המספר.

כמה מחשבות (כדי לא להפריע אחר כך לרצף הסיפור):

  • יש ערך גדול לחוויה ולסיפור אישי, וליכולת לראות דרך עיניים של ילד.
  • לשפה ולמילים יש משמעות והשפעה כשמספרים סיפור. שפת דיבור שונה מאד משפה של דו"ח צבאי, משפת שירה או מספר היסטוריה. ושפה של ילד שונה משפה של מבוגר.
  • הסיפורים ממש ידועים ועוברים בכפר, יכול להיות שרק בקרב הדור הזה שחווה את הנכבה. עדיין לא הצלחתי לברר בקרב צעירים יותר.
     

לדבריהם, בכפר דיר אל אסד היו ב-1948 פחות מאלף נפש, כנראה 700-800. כך גם בכפר בענה. כיום שני הכפרים האלה כבר צמודים ולעין המבקר לא נראית ההפרדה.

נביה:

למשפחתי היה עדר של כבשים ואני רעיתי אותם. היית אז בן 8.

בתקופת המלחמה היתה מפקדה של הערבים ממערב למג'דל כרום, היתה שם ירידה גדולה בין ההרים (אלליאת), לפני ששיפרו את הכביש. המפקדים ארגנו את האנשים במשמרות להגן על הכפרים כדי למנוע מהיהודים להגיע מכיוון מערב, מעכו.

פתאום החליטו המפקדים, שהיו מסוריה וירדן,  לסגת בלי ידיעת האנשים בכפרים.

הצבא היהודי הפתיע והגיע ממזרח.

זה היה בחודש ספטמבר או אוקטובר, בעונת המסיק.

כששמעו בכפר על הנסיגה וכשהחלו היהודים לירות לכיוון הכפר לא היתה פעולת נגד מאורגנת (מקאוומה), שמו דגלים לבנים מסדינים על הבתים.

ביום השני בא הצבא בכוחות גדולים.

סיפור רקע מפי מאמון: בכפר היה נטור (מאמון מתרגם "רמקול", המילון מתרגם קונסיירז', שוער), אדם שתפקידו שליח ומודיע מטעם המוחתאר. הנטור היה נשלח למצוא אדם שהמוחתאר או השלטונות זקוקים לו, וגם היה עולה לגגות ומודיע בקול רם כאשר נדרש לכך. הודעותיו של הנטור לרוב התחילו בצורה רשמית כך: "יא פלאחין יא אהל אלבלד…"

נביה:

כשהגיע הצבא ניגשו למוחתאר והנטור הודיע: "כל הגברים והנשים לרדת לבית קאסם רשיד, לכיכר. ולמי שיש כלי נשק שיביא אותו". אני זוכר ששמעתי את ההודעה.

אמרו לעמוד נשים לחוד וגברים לחוד.

באו מדיר אל אסד ובענה, הכפר השכן.

בא חייל ולקח שני גברים מכל כפר באופן אקראי, אמרו להם ללכת למעין להביא מים. בדרכם כאשר הלכו במטע הזיתים, אמרו להם תסתכלו לצד השני - והרגו אותם. שמעתי את היריות, הייתי עם אמי באותו הזמן. זה סיפור שידוע בכפר וכולם מכירים אותו.

אחר-כך לקחו את כל הגברים למאסר, לכיוון ראמה (מזרחה).

לכל מי שנשאר אמרו ללכת, וירו באויר. חלק הלכו ללבנון, לסוריה. חלקינו הלכנו מעבר להר, תחת העצים של הזיתים.

אבא שלי לא נלקח למאסר עם הגברים.

מאמון:

אבא שלי הלך, וגם הדודים שלי.

אני הייתי בן 4 בזמן הזה, והדבר היחיד שאני זוכר הוא, שכאשר התאספנו בכיכר הכפר חבשתי כובע אדום.

סבא שלי היה עם הנשים והילדים במטעים, אני זוכר את בן-דוד שלי שאז היה בן 12 בערך, והיום הוא בן 77 או 78 שהישיבה במטעים נמאסה עליו והוא ביקש שנלך גם אנחנו ללבנון. סבא שלי כעס עליו ועד היום זוכרים במשפחה את הסיפור הזה.

בין אנשי דיר אל אסד וירכא היו ויש עד היום יחסים טובים. בזמן שהיינו במטעים באו חברים של המשפחה שלי במיוחד מירכא כדי לקחת אותנו. עברו בלילה וחיפשו את משפחת אבו סעוד.

זה היה בזכות אבי שהיה משורר וזמר והיה מוכר.

מעט לפני כן אבא מכר את בהמות העבודה שלנו לאדם אחר, שניצל את מצוקת הפליטים. אותו חבר מירכא איתר את האיש שקנה את החיות, ואמר לו: האדם מכר לך מתוך פחד. תחזיר לו את החיות. איים עליו בנשק עד שהסכים להחזיר והעסקה בוטלה.

בזמן שהיינו בירכא אמא היתה הולכת בסתר לדיר אל אסד ומביאה מצרכים כמו חיטה מהבית, כדי לתת למארחים.

 

עוד על הסיוע של אנשי ירכא לפליטים אפשר לקרוא בראיון עם אחמד סוועד מעכו.

נביה:

מי שנשאר בין העצים, אחרי שבוע-שבועיים העבירו פקודה שאפשר לחזור מי שנשאר, ילדים נשים וזקנים. אחרי שחזרו, לא זוכר כמה מאיתנו בדיוק, באו הצבא והרסו שני בתים בכפר - של המוחתאר משפחת חטיב, ועוד בית של עכאווי, שמזוהים עם הצד הלאומני. בבענה הרסו את בית המוחתאר חסין אל חאג' (כלומר אביו של המוחתאר היה חאג'. בתקופה זו רק המבוססים מאד היו מסוגלים לעשות חאג' וזה היה תואר מכובד מאד).

בתקופה זו היתה רגיעה, ונתנו לתושבים תעודות זהות כחולות, ולחלק תעודות אדומות.

משמעות התעודות האדומות כנראה היתה לסמן את האנשים ה"בעייתיים", שלא הולכים בתלם. בעזרת מידע שקיבלו מהכפר.

אלו שקיבלו תעודת זהות אדומה ניהלו מאבק משפטי, שבסופו זכו בתעודת זהות כחולה.

לא ידוע אם היו תעודות אדומות בשאר הכפרים.

בתקופה אחרי שחזרנו היה סגר על הכפר. הנטור הודיע: אסור לצאת מהבית, מי שיצא זה יכול להיות הסוף שלו.

 

ארוע שהיה, שנכנסו קבוצות של 4-6 חיילים למסגד אל-אסד (בתמונה), איפה שקבור הסבא של המשפחה, קבר מלפני 500 שנה. היתה שמועה שיש אנשים בפנים, וחייל אחד בעט ברגלו בקבר ושאל "פה יש אסד?" בצורה מזלזלת.
בהמשך אותו חייל נדרס ונהרג מטנק, וחשבנו שהתאונה קרתה לו בגלל ההתנהגות הזו.

 

* השיחה התקיימה בנובמבר 2015 בדיר אל אסד. תודה לנביה ולמאמון על האפשרות לשמוע את סיפורם, לכל תיקון או הערה ניתן לפנות למערכת דוגרינט ואנו נשמח להוסיף או לתקן. info@dugrinet.co.il


מסגד אל-אסד. צילום: טלי איזנר

مأمون الأسدي- ولد في عام 1944

نبيه عثمان (أبو طالب)- ولد في عام 1941

ولد كلاهما في دير الأسد وأمضيا حياتهما فيها.  جد نبيه ولد ايضا في دير الأسد. نبيه يتكلم العبرية قليلا، لذا فأنه يتحدث بالعربية  ومأمون يترجم للعبرية. قصصهما تختلط الواحدة بالأخرى. وكل قصة تختلط بما شاهدا وشهدا بانفسهما، وما سمعاه من الاخرين زمن وقوع الأحداث، ومن قصص متداولة ومعروفة للجميع في القرية. خلال الحديث حاولت مراراً أن أِسأل وأستوضح من نبيه ما يتذكره بنفسه. كان قادراً على التحدث، لكن هذا لا يغير شيئاً، وكلاهما ينظران للأمور هكذا – القصص حدثت بالفعل والأمور ذاتها حدثت للجميع. سماع القصة ممن كان صبياً آنذاك وكان حاضراً وقت وقوع الحدث يضيف من ناحيتي قوة وأحساس للقصة. وأيضاً لأن الأحداث تدور قريباً من مكان سكناي ولاني أمر من هناك كل يوم تقريباً. القصة تصبح اشد قوة عندما يجلس الراوي وجهاً لوجه مقابلك. 

بعض الأفكار (لكي لا نضر بالقصة فيما بعد)

  • هنالك قيمة عظمى للتجربة والقصة الشخصية، ولإمكانية الرؤية من خلال أعين صبي
  • لاللغة وللكلمات معنى وتأثير عندما يقصون قصة. لغة الحديث تختلف عن لغة التقرير العسكري وعن لغة الشعر أو لغة كتاب التاريخ.ولغة الأولاد تختلف عن لغة الكبار.
  • القصص معروفة تماماً ومتداولة في القرية. ومن الجائز أنها متداولة بين الجيل الذي مر بتجربة النكبة فقط. حتى الآن لم استطع استيضاح الأمر بين الأصغر سناً.

حسب أقوالهما، فإن قرية دير الأسد كان يقطنها أقل من ألف شخص في العام 1948، كما يبدو 700 – 800 نسمة. كذللك الأمر في قرية البعنة. اليوم هاتان القريتان متلاصقتان وللزائر الغريب لا توجد أية إمكانية للتفريق بينهما.

 

نبيه:

كانت عائلتي تمتلك قطيع أغنام، وكنت أقوم أنا برعايته.

في فترة الحرب كانت قيادة العرب موجودة غربي قرية مجد الكروم. كان هناك منحدر حاد بين الجبال (الليات)، وذللك  قبل تحسين الشارع. نظم الضباط، الشباب بورديات لحماية القرى وذلك للحيلولة دون وصول اليهود من الغرب – من عكا.

بشكل مفاجئ قرر الضباط، والذين كانوا من سوريا والأردن، الأنسحاب دون علم سكان القرى.  

فاجأنا الجيش اليهودي بوصوله من الشرق.

كان هذا في شهر أيلول أو تشرين أول، في موسم قطف الزيتون

بسماع سكان القرية نبأ الانسحاب ومع بدء اليهود بإطلاق النار نحو القرية، لم تكن هنالك مقاومة منظمة بدأ الناس برفع اعلام بيضاء على بيوتهم، صنعوها من الشراشف.

في يوم الأثنين جاء الجيش بقوى كبيرة.

مقدمة على لسان نبيه:

كان في القرية ناطور يؤدي وظيفة الرسول من قبل المختار، والذي كان يرسل للبحث عن شخص كان المختار أو السلطات بحاجة له.  كان يصعد للأسطح للادلاء ببيانات عندما يطلب منه ذلك. نداءاته كانت تبدأ على الغالب بشكل رسمي على النحو التالي: "يا فلاحين, با أهل البلد..."

نبيه:

عند وصول الجيش، تقدموا للمختار وأعلن الناطور : " على كل الرجال والنساء النزول إلى بيت قاسم رشيد، إلى الساحة. وعلى كل من لديه سلاحاً أن يحضره معه". أذكر أني سمعت هذا البلاغ.

قالوا: الرجال على حدا والنساء على حدا.

جاؤوا من دير الأسد والبعنة، القرية المجاورة.

جاء أحد الجنود وأختار رجلين بشكل عشوائي من كل قرية، طلبوا منهم الذهاب إل عين الماء لإحضار الماء. في طريقهم، وبينما كانوا في كرم الزيتون، طلب منهم النظر للطرف الاخر وقاموا بقتلهم. سمعت أصوات العيارات النارية. كنت آنذاك مع أمي. هذه قصة يعرفها الجميع.

بعد ذلك اقتادوا جميع الرجال للمعتقل، بإتحاه الرامة (شرقاً).

كل من بقي طلب منه مغادرة المكان. أطلقوا النار في الهواء. بعضهم ذهب إلى لبنان وسوريا، بعضنا ذهب إلى ما وراء الجبل، تحت أشجار الزيتون.

لم يأخذوا أبي إلى المعتقل.

مأمون

أخذوا أبي وأعمامي أيضاً

كنت حينها في الرابعة من عمري والشيء الوحيد الذي أذكره أني كنت ارتدي قبعة حمراء حين تم تجميعنا.

كان جدي بين كروم الزيتون مع النساء والأطفال. ما زلت أذكر إبن عمي والذي كان في الثانية عشر عاما تقريباً، واليوم يبلغ 77 أو 78عاماً. والذي عندما ضجر من البقاء في الكروم طلب الذهاب الى لبنان. غضب جدي منه وما زلنا نذكر في العائلة تلك القصة.

بين سكان دير ألأسد ويركا كانت وما زالت علاقات جيدة حتى يومنا هذا . عندما كنا في الكروم جاء أصدقاء لعائلتي، وبالذات من يركا لكي يأخذوننا. قدموا الى المكان ليلا و بحثوا عن عائله أبو سعود.

كان هذا بفضل والدي والذي كان شاعراً و مطرباً معروفاً.

قبل ذلك بقليل باع ابي البهائم لشخص اخر، والذي استغل ضائقة اللاجئين . صديقنا من يركا عثر على الشخص الذي اشترى بهائمنا، وقال له : الرجل باع لك من دافع الخوف. ارجع له بهائمه. هدده بسلاحه حتى وافق على ارجاع البهائم و الغاء الصفقة.

في الوقت الذي قضيناه في يركا كانت امي تذهب خفية الى دير الأسد وتحضر احتياجاتنا كالقمح لأعطائه للمضيفين.

للمزيد عن دعم سكان يركا لللاجئين يمكن قراءة المقابلة مع احمد سواعد من عكا . 

نبيه: من بقي بين الأشجار، تلقى امرا أن بامكانه العودة الى القرية، أطفال ونساء وشيوخ. بعد ان عادوا، لا اذكر عددهم بالضبط، جاء الجيش وهدم منزلين في القرية- بيت تابع للمختار لعائله خطيب وبيت اخر لعائلة عكاوي، والذين كانا شخصيات وطنية. في البعنة تم هدم بيت المختار حسين الحج (أي ان والد المختار كان حاجا. في تلك الفترة  كان الحج من نصيب الأغنياء فقط وكان هذا لقب مشرف جداً).

في تلك الفترة كانت تهدئة ومنح السكان بطاقات هوية زرقاء وللبعض بطاقات حمراء.

البطاقات الحمراء كانت تهدف الى الأشارة للأشخاص "الخطيرين", الذين لم يسيروا "في التلم". المعلومات جمعت من القرية.

كل الذين تلقوا بطاقات حمراء توجهوا للقضاء وبالنهاية  حصلوا على البطاقة الزرقاء.

لا أعرف إذا كانت هناك بطاقات حمراء في باقي القرى.

في الفترة التي تلت عودتنا كان هناك حظر تجول في القرية. أعلن الناطور: ممنوع الخروج من البيت، من يخرج من البيت قد يلقى حتفه.

 

لا زلت اذكر أحد الحوادث عندما دخل 6 – 4 جنود للمسجد، حيث قبر جد العائلة، قبر يعود تاريخه الى ما قبل  500 سنة. كانت هناك إشاعة أنه يوجد أشخاص في الداخل. أحد الجنود ركل القبر برجله وتسأل باستهزاء "أيوجد أسد هنا؟"

بعد فترة ما دهست ذلك الجندي دبابة ومات، واعتقدنا أن ما حدث له كان بسبب تصرفه ذلك.

اجريت المقابلة في تشرين ثان 2015 في دير الأسد. فائق الشكر لنبيه ومأمون إتاحة الفرصة لسماع ما حدث لهما. للتصحيح أو لإبداء الملاحظات يمكن التوجه لموقع دغري نت وسنقوم بالتصحيح بكل سرور.

 info@dugrinet.co.i

 


מסגד אל-אסד. צילום: טלי איזנר
תיוג
ישובים
טלי איזנר פרידמן طالي أيزنر فريدمان:

עורכת שותפה באתר ופעילה בדוגרינט מאז הקמתו. חברת קיבוץ פלך, מעצבת גרפית ומאיירת. محررة العبرية في دوغري نت. من سكان كيبوتس بيلخ. مصممة جرافيكا ورسومات توضيحية مستقلة.
www.studio-dvora.co.il


תגובות

בקשר לכתבה

לאחר הקריאה שלי לכתבה "בדיר אל אסד- זכרונות 1948" של טלי פרידמן, ובהיותי בחורה מדיר אל אסד, שגדלה בכפר הזה, אני לא יודעת את כל הסיפור של מאמון ונביה, אלא החלק שסבא שלי סיפר לי עליו, ועל מה שהתרחש בכפר בשנת-1948, אני זוכרת איך סבא שלי תמיד דיבר על אחיו שנהרג על ידי החיילים , כאשר ביקשו מהם ללכת להביא מים ובדרכם למעיין פשוט הרגו אות, החלק השני לא מוכר לי בכלל והייתה הפעם ראשונה שאני קוראת עליו, זה שבו מדברים על איך חלק מאנשי הכפר יצאו ממנו, ואיך שאנשים קיבלו תעודות זהות אדומה ושהיא מסמלת "הבעייתיים".
אני חושבת שהסיפור של הכפר שלי בשנת ה 1948 הולך ונעלם, כי אני יודעת רק חלק מהסיפור ורוב הנערים והילדים בכפר לא מכירים את הסיפור בכלל, וזה מייצר בלבול בזהות שלהם, בנוסף לזה מפתיע אותי שכאשר אני שואלת נער מה היא הלאומיות שלך?, או אתה מכיר את הסיפור שהתרחש בכפר שלנו שקשור לנקבה, והוא פשוט עונה לי: אני לא יודיע, ולא מעוניין לדעת.
הסיפור של ה"אסד" הסבא של המשפחה שנזכר בסוף, הוא סיפור שעובר מדור לדור עד היום, הכפר היה נקרא מקודם "דיר-אל-רוהבאן", וכאשר הסבא של משפחת אל אסדי עבר דרך הכפר, ישב לנוח ולהתפלל, בזמן הזה האריה באה ואכל את החמור שלו, כאשר שהאריה סיים את האוכל שלא הוא לא יהיה מסוגל לאכול עוד פעם, לכן אין בעיה מלהתקרב אילו, הוא הולך ויושב על הגב של האריה וממשים את הנסיעה שלו, ומשם התחילו להגיד על הכפר שהוא כפר של האריה-דיר אל אסד.
بعد قراءتي لمقالة "1948 دير الاسد – ذكريات" لتالي فريدمن, وكوني ابنة دير الاسد, تلك القرية ذات التاريخ العريق, وما اعرفه و اذكره من رواية التي ذكرها نبيه ومأمون , هو التشابه مع تلك التي حدثني عنها جدي وخاصة القصة التي لمست مشاعري, قصة الشاب صبحي (أخ جدي) والذي كان في ريعان شبابه حين قتل هو وعدد من شبان القرية, على يد الجنود الذين طلبوا منهم الذهاب الى النبعة لتعبئة الماء وفي طريقهم قاموا بإطلاق النار عليهم, اما بالنسبة للجزء الثاني والذي ذكره نبيه ومأمون, فكانت تلك المرة الأولى التي اصادفها والتي تتناول الحديث عن ترك اهل القرية بيوتهم والذهاب الى اماكن اخرى, وتوزيع هويات باللون الأحمر على قسم من الناس الذين كانوا يعرفون بال"مشاغبون".
اعتقد ان تاريخ القرية اخذ في الزوال, وذلك لأنني انا شخصيا اعرف فقط جزء من القصة وليس اكملها, واغلب الشبان في القرية اليوم لا يعرفون القصة بأكملها, وهذا ما يؤدي الى خلق تزعزع في التعريف عن هويتهم, بالإضافة الى ذلك ما يثير دهشتي عند سؤالي للشبان ما هي قوميتك؟ او هل تعلم بقصة القرية المتعلقة بقضية النكبة؟ ويكون رده: لا أعلم, ولا يوجب لدي الرغبة بالمعرف.
قصة "الاسد" جد العائلة الذي ذكر في نهاية المقالة, هي قصة التي تنتقل من جيل الى جيل حتى يومنا هذا, كان اسم القرية قبل ذلك "دير الرهبان", وعندما مر جد عائلة الأسدي في القرية وقرر ان يأخذ قسط من الراحة ويقوم بأداء الصلاة, وعندما انتهى كان الأسد قد افترس حماره, ولمعرفة بأن الاسد الان شبع بإمكانه ان يقترب منه, فامتطاه واكمل سيره ومن هنا اصبحوا الناس يقولون عن القرية, قرية دير الأسد.

פרסום תגובה חדשה

ערך מאפיין זה ישאר פרטי ולא יוצג באופן ציבורי.
CAPTCHA
בדיקה זו מיועדת לוודא שהינך חי ונושם ואינך מחשב המפיץ ספאם

 

 

* indicates required