תרגום לערבית الترجمة للعربية
ישראל בן דור

היסטוריון, עוסק בהוראת היסטוריה בבית הספר התיכון בחטיבה העליונה. בעל תואר שלישי מאוניברסיטת חיפה. עבודת הדוקטורט שכתבתי עוסקת ב"דימוי האויב הערבי ביישוב היהודי ובמדינת ישראל בין השנים 1947 - 1956" בהנחיית פרופ' יואב גלבר ופרופ' עוז אלמוג. במסגרת תחומי ההוראה: היסטוריה יהודית וכללית, היסטוריה של המזרח התיכון, לימודי ארץ-ישראל. לימדתי כעמית הוראה באוניברסיטת חיפה במשך חמש שנים קורסים בתולדות היישוב היהודי, מדינת ישראל והסכסוך הישראלי-ערבי.עוסק בתיעוד ובכתיבת מחקרים וזכרונות כעוסק מורשה תחת הלוגו: " מחקרים היסטוריים שימושיים".

כל הבלוגים كل المدونات

נגד פשעי השנאה

ضد جرائم الكراهية (تدفيع الثمن)

כפי שכולנו נושמים אותו אוויר ושותים מאותם מים, כך מופקדים כולנו על שלמותם של אתרי הזיכרון והקדושה למיניהם. ציוני קברים קדושים ליהודים נמצאים מזה מאות בשנים ואף מעבר לכך בתוך כפרים ערביים ובסביבתם ואף אדם סביר לא ראה בהם בעבר, גם בשנות מלחמה ומאורעות, "מטרת אויב"  ל"חיסול חשבונות לאומי".

בהדרגה ובאיטיות זחלו פשעי השנאה צפונה. התקשורת דיווחה מדי פעם על פגיעה במקומות קדושים – בדרך כלל הושחתו מסגדים, אך מעת לעת גם נפגעו כנסיות. ביום מן הימים נודע לי שצלב קרס צויר על קבר קדוש המיוחס לר' שמעון בר חלפתא בקרבת כפר חנניה, בדרך למע'אר. שנים רבות, פעמים אין ספור, עברתי ליד המקום ובו שני קברים לבנים עם כיפות כחולות קטנות ועץ אלון רחב צמרת. השנים חלפו, הכבישים והמכוניות השתנו. גם אני בגרתי - אך האתר נותר כפי שהוא.

ההשחתה של המקום הייתה מבחינתי אות ברור שגל הפעולות האלה מצא לו הד אצל המטורפים מבני שני העמים. מבחינתי, היה זה הרגע שבו החלטתי שאני צריך להביע עמדה ברורה נגד הפעולות האלה, מכל סוג ומכל צד ואני מקווה שרבים אחרים, בכל מקום וזמן שהם פועלים, יביעו עמדה נחרצת, חד משמעית, נגד כל פגיעה בכל מה שמקודש לבני כל האמונות בארץ בכלל ובמרחב בפרט.

לארץ ישראל נודעה קדושה יתרה וירושלים, כידוע, מקודשת לשלושת הדתות. אולם למרחב הצפון והגליל בפרט אופי וערך חשובים ביותר במישור הדתי. גורמים רבים הביאו לכך ובהם שגב הנוף, ההרים והגיאיות העמוקים, הריחוק והבידוד ביחס לאזורי הארץ בתקופות שונות והגיוון הרב של האוכלוסייה. פסיפס עשיר של דתות קיים במרחב אשר אין דומה לו בכל אזור אחר, מחוץ לירושלים. אולם הגליל אף ייחודי בהשוואה לירושלים מכיוון שקיימות בו, למשל, שלוש אמונות שאין להן אח ורע באזורים אחרים בארץ – האחמדים, הבהאים והדרוזים. 

נדמה לי שיותר מאשר בכל אזור בארץ, נשמר בגליל אופייה של ארץ ישראל כפי שהיה לפני מלחמת העצמאות. במרחב מאות אתרי זיכרון מכל סוג – קברים קדושים לבני כל הדתות, כנסיות, מנזרים, בתי כנסת, אתרים ארכיאולוגיים, אתרי קרבות ואפילו נהר ואגם קדושים (הירדן והכינרת) וגם עצים מקודשים שמייחסים להם סגולות שונות. משפחת אמי, שעלתה לארץ בשנת 1837 ממרוקו, באה לשבת בצפת בגלל הקדושה המיוחסת לה ולקבר ר' שמעון בר יוחאי במירון. הקדושה חוצה גבולות בכל דרך – ישנם מקומות קדושים לכמה דתות ומקומות קדושים לדת אחת נמצאים ביישובים של בני דתות אחרות.

באותו אופן שכולנו נושמים אותו אוויר ושותים מאותם מים, כך מופקדים כולנו על שלמותם של אתרי הזיכרון והקדושה למיניהם. ציוני קברים קדושים ליהודים נמצאים מזה מאות בשנים ואף מעבר לכך בתוך כפרים ערביים ובסביבתם ואף אדם סביר לא ראה בהם בעבר, גם בשנות מלחמה ומאורעות, "מטרת אויב"  ל"חיסול חשבונות לאומי".  

בני אדם בכל הזמנים, גם אם יהיו ספקנים ורציונאליים, נצמדים בדרכים שונות למקומות כאלו.  במידה ומדובר באתרי זיכרון שאין להם קדושה דתית, הרי קיימת גם "קדושה חילונית" או "קדושה לאומית". ישנם אתרים ש"התקדשו" מבחינת הלאומיות היהודית עקב קרבות שנערכו בהם. כך, למשל, 'מצודת כ"ח' (משטרת נבי יושע), המשמרת את זכר הקרב ולאחרונה הוקם בה מוזיאון הרֵעוּת.

הפגיעה במקומות קדושים לכל בני הדתות מנוגדת למוסר הטבעי, לחוקי המדינה, לחוק הבינלאומי, לכל האמנות שישראל חתומה עליהן ולמגילת העצמאות. הניסיון ההיסטורי מוכיח שהיא תופעה שאם לא תחדל באופן מידי – היא עלולה חלילה לגרור בעקבותיה רעות חמורות עוד יותר ואף לסכן את עצם קיומה של המדינה. כמה ימים חלפו מיום העצמאות ומדינת ישראל, במלאת 66 שנים להקמתה, חייבת להוכיח שהיא מסוגלת לשאת באחריות המוסרית הנגזרת מהריבונות. ללא קשר לוויכוח על אופייה העתידי של המדינה, ברור מעל לכל וויכוח שהיא חייבת לשמור על קודשי כל הדתות ולמנוע כל פגיעה בכל אמונה שהיא. ההשחתה גם פוגעת בסיכויים ללכד את האוכלוסייה הישראלית סביב מטרות משותפות, כגון בטחון המדינה. איך ניתן לעודד נוצרים להשתלב בשירות בצה"ל בזמן שמקומות קדושים לנצרות מושחתים? איך ניתן לעודד מוסלמים לשירות לאומי בזמן שמסגדים נפגעים?

נשאלת גם השאלה האם ניתן לעשות משהו, בדמות "חיסון מונע", כדי להקטין את הסיכויים שהתופעות האלה, חלילה, יתרחבו. כמו בכל תחום אחר הכרוך בערכים, החינוך הוא המענה. ההתייחסות ל"אחר" כאל אויב מטשטשת את ייחודו והופכת אותו ל"מטרה" חסרת פנים, נעדרת אנושיות. המפגש הישיר בין בני אדם והלימוד של אמונותיהם, תולדותיהם ותפיסת עולמם מעשיר את היחיד ומונע את התפתחותה של השנאה. כך, במקום לראות את בני האדם המתייחסים לאמונות ועמים אחרים בסטריאוטיפים ובדימויים קריקטוריסטיים, מתגלה אנושיותם.

בעבר המלצתי על תוכנית לימודים אזורית מחייבת לכל האוכלוסייה בצפון ולבני כל הדתות שבמסגרתה יילמד "האחר". בבתי ספר יהודיים תילמד השפה הערבית עד לרמה של קריאת עיתון וניהול שיחה ויירכשו מושגי יסוד על האסלאם, הנצרות והדתות האחרות במרחב. אין לחכות ליוזמה הארצית בתחום זה וייתכן שדווקא יוזמה אזורית תוביל לאימוץ יוזמה כזו בכל הארץ. לימוד תולדות הערבים והאסלאם יסייע גם לחיבור בני הנוער למרחב שבו קיימת המדינה ולריפוי השסע בחברה היהודית בין צאצאי  הקהילות שעלו מארצות ערב והאסלאם לבין צאצאי העולים מאירופה. מסיימי בתי הספר התיכוניים היהודיים סובלים מהעדר ידע מוחלט לגבי המרחב, תולדותיו והעמים החיים בו. מעטים לומדים ערבית ותולדות עולם הערבים והאסלאם ומבחינת מרביתה של החברה היהודית ישראל היא עדיין, למרות הסכמי השלום והשנים הרבות שחלפו מאז הקמתה, "אי יהודי בים הערבי". הדימויים שבאמצעותם חושבים על הסביבה והעמדות בסוגיות שבין ישראל לשכנותיה  נגזרים מהתקשורת ללא שום ידיעות ממשיות.

חינוך להיכרות עם "האחר" ולנטרול דימויים שליליים חשוב גם לבתי הספר הערביים, בגלל החשיפה הגבוהה של האוכלוסייה הערבית במדינת ישראל להסתה באמצעי התקשורת במדינות ערב המשחירים בהתמדה את דמותה של  מדינת ישראל ואת דמותה של היהדות, כולל אימוץ התעמולה האנטישמית המערבית. אולם מכיוון שמדינת ישראל קובעת את תכניות הלימודים של המיעוט הערבי, נראה לי שהידע של בוגרי בתי ספר אלו (הן מבחינת ידיעת העברית והן מבחינת ההיכרות עם תולדות העם היהודי ומדינת ישראל) רב יותר מהידע המקביל בקרב בוגרי בתי ספר תיכוניים יהודיים.

בכל מישורי החיים בנוסף לחינוך, כגון - בפעולות תרבות, במישור של השלטון המקומי, בפגישות של נבחרי ציבור, בעיתונות המקומית והארצית, באתרי אינטרנט כדוגמת "דוגרינט" ואחרים – צריך שיישמע קול אחיד וברור המגנה כל פגיעה וכל עידוד לשנאה מכל צד. פגישות של ראשי השלטון המקומי, מנהלי בתי ספר, מורים, מחנכים ואנשי דת, שבסיומן תהיה הצהרה משותפת נגד פשעי השנאה הן בעלות חשיבות רבה כ"עזרה ראשונה". חיינו משולבים זה בזה בדרכים אין ספור והסכנה אורבת לכולנו.

קבר רבי חלפתא

تدريجيا وببطء زحفت جرائم الكراهية شمالا. نشرت وسائل الاعلام اخبارا عن المس باماكن مقدسة-  تم الاعتداء على مساجد ومن فترة لاخرى على الكنائس ايضا. في احد الايام وصل الى مسامعي بانه تم رسم صليب معقوف على قبر الرابي شمعون بن حلفتا بالقرب من قرية حنانيا، في الطريق الى المغار. خلال سنوات عديدة، ومرات لا تعد ولا تحصى، مررت بجانب المكان فيه قبرين باللون الابيض مع قبة صغير باللون الازرق وشجرة بلوط وارفة. مرت السنين، الشوارع والسيارات اختلفت. انا كبرت في السن- لكن المكان المقدس بقي على حاله.

الاعتداء على المكان كان بالنسبة لي اشارة واضحة ان موجة الاعتداءات هذه وجدت صدى لها بين المتطرفين من الشعبين. من ناحيتي، كانت هذه هي اللحظة التي قررت ان علي ان اعبر عن موقف واضح يدين هذه الممارسات، من اي نوع واي جهة وانا آمل ان كثيرين اخرين، في اي زمان ومكان ينشطون مثلي ايضا يتخذون موقف واضح، صارم، ضد اي اعتداء على اماكن مقدسة تعود لاي من الديانات في البلاد عامة وفي منطقتنا خاصة.

في مواقع الانترنت مثل "دوغري نت" وغيرها- يجب ان نخرج بصوت موحد وواضح والذي يدين كل اعتداء وكل تشجيع على الكراهية من جانب كل طرف.

في ارض اسرائيل تحظى القدس بمكانة مقدسة اعلى من غيرها، كما هو معروف، فهي مقدسة للديانات الثلاث. ولكن لمنطقة الشمال والجليل خاصة قيمة وميزة هامة جدا على المسار الديني. امور كثيرة منحت الجليل هذه المكانة، الطبيعة الخلابة، الجبال والوديان العميقة،  البعد والانفراد نسبة لباقي المناطق في البلاد خاصة في الفترات الصعبة المختلفة والتنوع الكبير في النسيج السكاني. نسيج غني من الديانات قائم في المنطقة لا مثيل له باي منطقة اخرى في البلاد، باستثناء القدس. بينما الجليل فريد من نوعه مقارنة بالقدس لان فيه يعيش مثلا، ثلاث ديانات لا شبية لها في مناطق اخرى في البلاد، الاحمدية، البهائية والدروز.

يخيل لي انه واكثر من اي منطقة اخرى في البلاد، في الجليل تم حفظ الطابع الخاص لدولة اسرائيل قبل حرب الاستقلال. في المنطقة مئات المواقع التذكارية ومن عدة انواع- قبور لقديسين من الديانات الثلاث، كنائس، اديرة، كنس، مواقع اثرية. مواقع تؤرخ  معارك حدثت وحتى نهر وبحيرة مقدسة (الاردن وطبريا) وايضا شجرات مقدسة تنسب لها الكثير من الخواص المختلفة. عائلة امي، التي هاجرت الى البلاد من المغرب عام 1837، وصلت للسكن في صفد بسبب قدسيتها وبسبب قبر رابي بن شمعون بار يوحاي في ميرون. القداسة تخترق الحدود بشتى الطرق- هناك اماكن مقدسة لعدة ديانات وهناك اماكن مقدسة لديانة واحدة في مناطق يسكنها سكان من الديانات الاخرى.

اللقاء المباشر بين بني البشر والتعلم عن دياناتهم، تاريخهم وحضارتهم يثري الفرد ويحول دون استفحال الكراهية.

على كل حال جميعنا نتنفس الهواء ذاته ونشرب من نفس الماء، هكذا نتحمل جميعنا المسؤولية على الحفاظ على المواقع التاريخية والمقدسة المختلفة. شواهد على قبور لقديسين يهود موجودة منذ مئات السنين وحتى يتم الوصول اليها في قلب القرى العربية وحولها ولم يحصل ان رأى بها رجل عاقل في الماضي حتى في سنوات الحرب القاسية "اهداف عدو"  لـ " تصفية حسابات على خلفية قومية".

بني البشر في كل الازمنة، حتى لو كانوا مشككين اوعلمانيين، يلتفون بطرق مختلفة حول هذه الاماكن. حتى لو كانت المواقع هي تذكارية ليس لها قداسة دينية، فهناك ايضا "قيمة علمانية" او "قداسة وطنية". هناك مواقع لها هالتها من الناحية الوطنية اليهودية في اعقاب معارك جرت في المكان. هكذا مثلا، قلعة ك"ح، والتي تحفظ ذكرى المعركة ومؤخرا اقيم بها متحف الصداقة.

المس بالاماكن المقدسة التي تعود لكل ابناء الديانات تتناقض مع الاخلاقيات الاساسية، لقوانين الدولة، للقانون الدولي، لكل المواثيق التي وقعت عليها دولة اسرائيل ولوثيقة الاستقلال. يعلمنا التاريخ ان هذه الظاهرة ان لم تجتث من جذورها حالا- من شأنها لا سمح الله ان تجرنا في اعقابها الى ما يحمد عقباه وحتى تشكيل خطر على مجرد قيام الدولة. عدة ايام مرت على استقلال الدولة، مع وصولها لـ 66 عاما على قيامها، يجدر بها ان تكون قادرة على تحمل المسؤولية الاخلاقية التي تستمدها من كونها دولة ذات سيادة. دون اي علاقة للنقاش الدائر حول شكل الدولة المستقبلي، من الواضح بما لا يقبل الشك ان على الدولة الحفاظ على المقدسات لكل الديانات ومنع اي مس باي ديانة كانت. الاعتداءات تمس ايضا في احتمالات تكتل كل المواطنين في اسرائيل حول اهداف مشتركة، مثل امن الدولة. كيف يمكن ان نشجع المسيحيين على الالتحاق بالجيش في الوقت الذي تتعرض مقدساتهم للاعتداء؟ كيف يمكن تشجيع المسلمين على الاندماج في الخدمة الوطنية في الوقت الذي يتم الاعتداء على المساجد؟ 

يسأل السؤال هل يتوجب علينا ان نفعل شيئا؟  مثل "تطعيم وقائي " لكي نقلل الاحتمالات لهذه الظواهر، ونعمل على الا تتسع. مثل اي مجال اخر المرتبط  بالقيم، التربية هي الرد على هذه الظاهرة. معاملة "الاخر" كعدو تطمس معالمه وميزاتة وتحوله الى "هدف" خالي المعالم، غير انساني. اللقاء المباشر بين بني البشر والتعلم عن دياناتهم، تاريخهم وحضارتهم يثري الفرد ويحول دون استفحال الكراهية. هكذا بدل ان نرى البشر كجزء من شعب له حضارة، نتعامل مع الشعوب الاخرى كقوالب نمطية وكشخصيات كاريكاتورية، تلغي انسانيتهم.

دون اي علاقة للنقاش الدائر حول شكل الدولة المستقبلي، من الواضح بما لا يقبل الشك ان على الدولة الحفاظ على المقدسات لكل الديانات ومنع اي مس باي ديانة كانت.

كنت قد اوصيت سابقا على تبني برنامج تعليمي محلي وملزم لكل السكان في الشمال، ولابناء كل الديانات، من خلالها يتعلم الفرد عن "الاخر". في المدارس اليهودية تعلم اللغة العربية حتى مستوى قراءة جريدة واجراء محادثة، ويتم تعلم مصطلحات رئيسية عن الاسلام، المسيحية والديانات الاخرى في المنطقة.لا يجب الانتظار للمبادرة القطرية في هذه الباب ولربما من شان مبادرة محلية كهذه ان تؤدي لتبنيها في كل البلاد. تعليم تاريخ العرب والاسلام سيساعد للتواصل يبن ابناء الشبيبة مع الحيز العام المحيط بالدولة .وايضا من شأنه رأب  الصدع داخل المجتمع اليهودي بين اولاد اليهود الذي قدموا الى البلاد من الدول العربية والاسلامية  وبين من هم من الدول الاوروبية.

خريجي المدارس اليهودية يفتقرون بشكل تام للمعلومات عن محيطهم، تاريخه والشعوب التي تسكنه. قلة منهم ممن يتعلمون العربية وتاريخ العالم العربي والاسلامي واما بالنسبة لغالبية المجتمع اليهودي اسرائيل لا تزال، بالرغم من اتفاقيات السلام والسنوات الطوال منذ قيام الدولة، "جزيرة يهودية وسط بحر من العرب".

التربية من اجل التعرف على الاخر ولتحجيم الاراء السلبية مهم في المدارس العربية ايضا، بسبب الانكشاف الكبير للجماهير العربية في اسرائيل للتحريض المنبعث من وسائل الاعلام في الدول العربية والتي تسيء لشكل  دولة اسرائيل ووجه اليهودية، بالاضافة لتبني الدعاية اللاسامية الاوروبية. ولكن ولان دولة اسرائيل هي من يقرر المنهاج التعليمي للاقلية العربية، يخيل لي ان المعلومات المتوفرة لخريجي المدارس العربية (من جانب معرفة اللغة العربية والتعرف على تاريخ الشعب اليهودي ودولة اسرائيل) يفوق بكثير المعرفة التي يتمتع بها خريجي المدارس الثانوية اليهودية.

في كل مناحي الحياة الى جانب المسار التربوي، مثل-  النشاطات التربوية، على مسار الحكم المحلي، في لقاءات منتخبي الجمهور، في الصحافة المحلية والقطرية، في مواقع الانترنت مثل "دوغري نت" وغيرها- يجب ان نخرج بصوت موحد وواضح والذي يدين كل اعتداء وكل تشجيع على الكراهية من جانب كل طرف. لقاءات رؤساء الحكم المحلي، مدراء المدراس، معلمون ورجال الدين، في نهاية اي لقاء كهذا يجب اصدار بيانا مشتركا يدين جرائم الكراهية وهذه الامور من شأنها ان تحمل الكثير من الاهمية كخطوة اولى  من اجل "الاسعاف الاولي".حياتنا  تتشابك بطرق لا تعد ولا تصحى والخطر محدق بنا جميعا .

 

קבר רבי חלפתא

תגובות

פרסום תגובה חדשה

ערך מאפיין זה ישאר פרטי ולא יוצג באופן ציבורי.
CAPTCHA
בדיקה זו מיועדת לוודא שהינך חי ונושם ואינך מחשב המפיץ ספאם