תרגום לעברית الترجمة للعبرية

סליחה, איפה זה רחוב הדמוקרטיה?

عذرا، اين يقع شارع الديمقراطية؟

נושא

מסיבות היסטוריות ופוליטיות שונות, בערים הערביות אין מיפוי מדויק ואין גם כתובת לאזרחים. המדינה לא נרתמת להעלות אותם על המפה, וזכות האזרחים לשרותים נפגעת. בבחירות לרשויות המקומיות, העדר הכתובת מעודד הצבעה חמולתית ופוגע בדמוקרטיה ובחופש ההצבעה.

הבחירות לרשויות המקומיות כבר בפתח. בישובים הערביים בישראל, השטח רוחש פעילות מזה כמה חודשים והמתח הולך ועולה  לקראת הישורת האחרונה (אוקטובר 2013). ידוע הוא, שברוב הישובים הערביים ההצבעה בעיקרה "חמולתית". המועמדים זוכים לתמיכת בני החמולה "שלהם", לעיתים קרובות, ללא קשר ליכולותיהם המקצועיות.  אחד הגורמים המקדמים את דפוס ההצבעה החמולתי, הוא היעדר כתובת מדויקת לכל תושב בישובים הערביים.

לקראת הבחירות מקבל כל אזרח בעל זכות הצבעה במדינה הודעה, בה הוא מופנה לקלפי, הקרובה  למקום מגוריו. בישובים היהודיים השיטה אכן עובדת, אך בישובים הערביים, בהם אין לתושבים כתובת, הכוללת שם רחוב ומספר בית, הם מקבלים הפניה לקלפי על פי שם משפחתם, ללא קשר לקרבתם הגיאוגרפית למקום הקלפי.  למה הדבר מביא? לחיזוק מעמדו של מועמד חמולתי. שכן, אף תושב בר דעת, לא יעז להצביע למתחרה, בשל החשש שאפשר יהיה לזהותו בקלות. מצב זה יוצר לחץ חברתי ורגשי על המצביעים,  שחלקם היה רוצה  לצאת מסבך החמולות, ולהצביע למועמד שבאמת יכול לקדם את ישובו על פי שיקול דעתו החופשי בלבד.

מצב זה של היעדר כתובת, אינו פוגע רק בזכות הדמוקרטית להצבעה חופשית, אלא גם בזכויות הפרט לקבלת שירות או עזרה. כתובת של אדם אינה פריבילגיה, אלא צורך ממשי, יומיומי שנועד לצרכי הפרט, לשמירה על זכויותיו וחובותיו. אמבולנס שצריך להגיע בדחיפות לעזור לחולה בישוב ערבי, מתעכב ללא צורך, אנשי שירות, האמורים לתקן מוצרים שונים בבתי האזרחים, מבזבזים זמן רב, עד הגיעם לבית הלקוח. מכתבים לא מגיעים ליעדם ומשלוחים נשלחים חזרה לשולח. עם כניסת מערכות הניווט החדשות לשימוש נפוץ, הפכו רוב הישובים הערביים לאזורים "שקופים" ומודרים עוד יותר לשאר תושבי מדינת ישראל.

החוסר בכתובות בישובים הערבים נובע מכמה גורמים, חלקם קשורים להתפתחות האורבנית של הישובים והפיכתם מכפר קטן, עם רחוב או שניים בו כולם הכירו את כולם לערים גדולות, בעלות רחובות רבים. כפרים-ערים אלה התפתחו באופן ספונטני ולא מסודר, לרוב, על פי מבנה ה"חמולה" והבעלות על הקרקעות. תושבי המקום ידעו בדיוק היכן גרה כל חמולה ומשפחה, וכיון שרוב הפעילות החברתית והכלכלית הייתה בתוך הישוב, לא הורגש הצורך ב"כתובת" מודרנית, שכוללת שם רחוב ומספר בית.

לרוב הרשויות המקומיות הערביות, מצב זה של הצבעה "חמולתית" היה נוח ולכן לא עשו מאמץ לשנותו. רשויות מקומיות בישובים ערביים, שניסו בכל זאת לקדם את נושא השילוט ברחובות, נתקלו בחששות ובויכוחים פנימיים בין התושבים על שמות הרחובות העתידיים, דבר שגרם, לעיתים, למתן שמות מספריים (רחוב אחד, שניים וכד' –לדוגמא נצרת) ובדרך כלל, הויכוחים הביאו לירידת הנושא מסדר היום הציבורי המקומי.

בנוסף לסיבות הללו, אפשר להוסיף את הקשיים הכלכליים בהן נתונות רוב הרשויות הערביות, קשיים ששמים את הנושא בתחתית סדר העדיפויות המקומי, למרות שהמיפוי יכול לטייב ולייעל מאוד את עבודת הרשות המקומית. כיום, ניהול עיר מודרנית נעשה בעזרת מערכות גיאוגרפיות ממוחשבות (GIS), מערכות שעוזרות לאנשי המקצוע בעירייה לנהל את תשתיות העיר בצורה יעילה, מהירה וממוקדת. מערכות אלה, המחייבות מיפוי מדויק של הרחובות והבתים נמצאות בשימוש מוגבל מאוד ברשויות המקומיות הערביות. מדינת ישראל משאירה את הטיפול במיפוי בידי הרשות הערבית המקומית, ואינה יוזמת ו/או מממנת את הנושא - למרות הפגיעה המתמשכת בדמוקרטיה ובתושבים.

בחודשים האחרונים, יצא לביצוע פרויקט השילוט בעיר סח'נין, שנעשה ביוזמת עמותת "שכנים-לפיתוח משותף בגליל", שלקחה על עצמה להוביל את המיפוי והשילוט, כמהלך מחולל שינוי בישובים ג'דידה-מכר וסח'נין. ליוזמה חבר ארגון "אמון הציבור" ואת הביצוע מימנו קרן "גולדמן" ומשרד הבינוי והשיכון. הפרויקט, שנעשה בשיתוף פעולה אינטנסיבי עם מחלקת ההנדסה של עיריית סח'נין, כלל מספר מהלכים פיסיים, בצד מהלכים חברתיים. הצד הפיסי כלל מיפוי של כל הישוב בעזרת תוכנות GIS, מערכת שניתנה אחר-כך לשימוש העיריה. הצד החברתי כלל התייעצות עם הציבור לגבי שמות הרחובות. חלק מהפעילות נעשה על ידי רכזים מקומיים, ששאלו את התושבים והתייעצו בהם, וחלק נעשה בועדה ציבורית מיוחדת שהוקמה בעירייה לצורך העניין.

בימים אלה, עולה סח'נין על המפה! בישוב מותקנים שלטים מאירי עיניים ודקורטיביים, הנושאים את שמות הרחובות בערבית ובעברית. בנוסף, קיבל כל תושב שלט מעוצב, עם מספר הבית אותו הוא תולה על חזית ביתו.

למרות השינוי, נראה שמשרדי הממשלה עדיין לא הפנימו אותו. עם הגיעי באחד הימים לסוכנות הדואר בסח'נין הסתבר לי, שבסח'נין אין חלוקת דואר לבתים, כיון שאין כתובות לאנשים. האזרחים והעסקים בעיר משלמים על השכרת תאי דואר, בעוד בישובים אחרים, הדוור מגיע עד לבית התושב ומביא את המכתבים ישירות לבית או לעסק, ללא כל תשלום נוסף. בעדכני את מנהל הסניף בשינוי שחל בסח'נין והכנסת הכתובות, הוא התחמק מתשובה וטען שאלה הנהלים ..... ועוד טען, שיש ישובים שבהם קיים שירות עד בית הלקוח ללא תמורה ואחרים, דוגמת סח'נין, שעל פי הנהלים (של רשות הדואר) צריכים לשלם..

השאלה הנשאלת כעת, האם  כבר בבחירות הקרובות לרשויות המקומיות יעשה משרד הפנים שימוש בכתובות החדשות ויזמן את התושבים להצביע על פי קרבתם למקום הקלפי, או ימשיך להשתמש במבנה החמולתי כקוד הצבעה?!  האם משרד הפנים, בשונה מרשות הדואר, יבין שמשמעות השינוי במיקום הקלפי ושבירת המסגרת החמולתית, הינו חלק מהפתרון העתידי לניהול טוב יותר של הישוב הערבי, או יסתתר מאחורי נהלים וביורוקרטיה?

ס'חנין וג'דידה-מכר הפכו להיות מודל לקידום השילוט בישובים הערבים, ובאמצעותו לפיתוח הכלכלה בישובים אלה, ושיפור הנגישות וזכויות האזרחים הערביים, אך ישובים ערביים רבים עדיין אינם על המפה, ואין מי שיקדם את השילוט גם בהם.  ממשלת ישראל צריכה ויכולה, בתקציב קטן (יחסית), לעשות עוד צעד בקידום זכויות התושבים הערבים במדינה ולהעלות אותם על המפה, תרתי משמע, בעידוד מקצועי ותקציבי.

תרגום המאמר לאנגלית

עוד בנושא

הנשים הערביות והבחירות לרשויות המקומיות / עו"ד עלי חיידר

 

חלוקת דואר. בישובים הערבים אין כתובות לתושבים
שליח דואר. צילום: אהרון מזרחי, מתוך אתר פיקיויקי

اذ انه اي مصوت من عائلة ما، لن يجرؤ للتصويت للمرشح المنافس، بسبب الخوف، لانه سيكون من السهل اكتشاف ذلك. هذا الوضع يخلق ضغطا اجتماعيا ونفسيا  قويا على المصوتين

 

الانتخابات للسلطات المحلية على الابواب. في البلدات العربية في اسرائيل، بدأت الارضية بالتفاعل منذ عدة اشهر والتوتر في ازدياد. من المعروف انه في غالبية البلدات العربية طبيعة التصويت بالاساس حمائلية.

يحظى المرشحون بدعم ابناء الحمولة "حمولتهم بالطبع"، غالبا، بدون اية علاقة بقدراتهم المهنية. احد ابرز الاسباب التي تعزز التصويت على اساس حمائلي، هو انعدام عناوين دقيقة لكل ابناء القرية. مع اقتراب موعد الانتخابات ، يحصل كل مواطن في الدولة، له حق التصويت، على ابلاغ بحسبه يتم توجيهه الى الصندوق القريب لمكان سكناه. في التجمعات اليهودية، الطريقة بالفعل ناجعة، لكن في البلدات العربية، وبسبب عدم وجود عناوين، تحتوي على اسم شارع ورقم للبيت، يحصل المصوتون على توجيه للصندوق، بحسب اسم العائلة، دون اية علاقة لقربهم الجغرافي من الصندوق. وماذا يؤدي هذا الامر؟ لتقوية مكانة المرشح. اذ انه اي مصوت من عائلة ما، لن يجرؤ للتصويت للمرشح المنافس، بسبب الخوف، لانه سيكون من السهل اكتشاف ذلك. هذا الوضع يخلق ضغطا اجتماعيا ونفسيا  قويا على المصوتين، جزء منهم على الاقل، كان يفضل لو تحرر من عقدة الحمائلية، وان يصوت لمرشح بالفعل يستطيع تطوير بلده حسب حرية تصرفه وقراراته المستقلة فقط.

ان هذا الوضع من انعدام عنوان للمصوت، لا يمس فقط بالحق الديمقراطي بالتصويت الحر، وانما ايضا بحق الفرد في الحصول على الخدمات او المساعدة.

عنوان للفرد ليس امتيازا، انما حاجة اساسية، يومية، الذي جاء ليوفر خدمة لاحتياجات الفرد، للحفاظ على حقوقه وواجباته. سيارة اسعاف التي يجب ان تصل بالسرعة القصوى لتوفير المساعدة لمريض في بلدة عربية، تتأخر دون سبب، موظفي الخدمات، الذين عليهم تصليح اليات مختلفة في بيوت المواطنين، يخسرون الكثير من الوقت، حتى وصولهم  لبيت الزبون. رسائل لا تصل لهدفها وارساليات اخرى تتم اعادتها للمرسل.

مع دخول انظمة تحديد المواقع الجديدة، تحولت غالبية البلدات العربية لمناطق "غير مرئية" ومستبعدة حتى اكثر من ذي قبل.

الاسباب لنقصان العناوين في البلدات العربية ينبع من عدة اسباب، جزء منها مرتبط بالتطور المدني لهذه القرى وتحولها من قرى صغيرة مع شارع او اثنين كل واحد فيها يعرف الاخر، لمدن كبيرة، فيها العديد من الشوارع.

هذه القرى- المدن تطورت بشكل تلقائي وغير مرتب، غالبا، حسب مبنى الحمولة والملكية على الاراضي. سكان المنطقة عرفوا جيدا اين تسكن كل حمولة او عائلة، ولان غالبية النشاطات الاجتماعية والاقتصادية كانت تتم داخل البلدة، لم يكن هناك شعور بالحاجة ل"عنوان" حديث، يحوي اسم شارع ورقم بيت.

 في غالبية السلطات المحلية العربية، هدا الوضع من التصويت "الحمائلي" اعتبر امرا مريحا ولذلك لم يبذل أي جهد لتغييره. سلطات محلية في البلدات العربية حاولوا بالرغم من ذلك تطوير موضوع وضع اللافتات في الشوارع، جوبهوا بجدل داخلي بين السكان، على الاسماء المستقبلية للشوارع ، الامر الذي تسبب، احيانا، باعطاء اسماء مكونة من ارقام (شارع رقم 1، 2...الخ- على سبيل المثال الناصرة) وبشكل عام، الجدل تسبب باقصاء الموضوع من الجدول اليومي الجماهيري والمحلي.

بالاضافة لهذه الاسباب، يمكن  اضافة الصعوبات الاقتصادية التي ترضخ تحتها السلطات المحلية العربية، صعوبات تضع الموضوع في اسفل سلم الاولويات المحلية، بالرغم من ان موضوع رسم الخرائط  باستطاعته تحسين وتطوير عمل السلطات المحلي بشكل كبير. اليوم، ادارة مدينة يجري بواسطة اجهزة جغرافية محوسبة (GIS) (باستطاعة هذه الاجهزة مساعدة المهنينن في البلدية ادارة البنية التحتية بفاعلية اكبر، بسرعة وبدقة. هذه الاجهزة، التي تتطلب رسم الخرائط بشكل  دقيق للشوارع والبيوت موجودة باستعمال محدود جدا في السلطات المحلية العربية.

دولة اسرائيل، تبقي موضوع معالجة رسم الخرائط بيد السلطات المحلية العربية، ولا تبادر او تمول الموضوع بالرغم من المس المتواصل بالديمقراطية والسكان.

في الاشهر الاخيرة، خرج لحيز لتنفيذ مشروع وضع اللافتات في مدينة سخنين، بمبادرة جمعية "جيران- للتطوير المشترك في الجليل"، التي اخذت على عاتقها قيادة موضوع رسم الخرائط ووضع اللافتات، هذه الخطوة تحدث تغييرات في البلدات العربية في سخنين وجديدة- مكر. لهذه المبادرة  انضمت منظمة " ثقة الجمهور" وفي التنفيذ تم تمويله من قبل صندوق "جولدمان" ووزارة الاسكان. المشروع، الذي انجز بالتعاون المكثف مع قسم الهندسة في بلدية سخنين، ضم مجموعة تحركات عملية  ملموسة الى جانب التحركات الاجتماعية. الجانب العملي احتوى على رسم بواسطة الاجهزة المحوسبة GIS)) لكل البلدة، هذه الاجهزة التي منحت بعد ذلك لاستعمال البلدية. الجانب الاجتماعي ضم استشارة الجمهور حول اسماء الشوارع. جزء كمن الفعاليات جرى بمساعدة مركزين محليين، الذين سألوا السكان وتشاوروا معهم، وجزء اخر جرى في لجنة جماهيرية خاصة التي انشأتها البلدية لهذا الغرض.

في هذا الايام، سخنين موجودة على الخارطة!  في البلدة يتم وضع لافتات لافتة للنظر ومزخرفة، تحمل اسم ا لشارع بالعربية والعبرية. اضافة الىذ لك، حصل كل مواطن على لافتة مصممة، مع رقم بيته ليعلقها على واجهة البيت.

بالرغم من التغيير، يبدو وكأن الوزارات الحكومية لم تستوعب هذه التغيير. عند وصولي في احد الايام الى البريد في سخنين، اتضح لي، انه في سخنين لا يتم  توزيع البريد الى البيوت، بسبب عدم وجود عناوين للناس. المواطنون والمصالح  التجارية في المدينة يدفعون ايجارا لصندوق بريد، بينما في بلدات اخرى، يصل ساعي البريد الى بيت المواطن ويحضر الرسائل مباشرة للبيت او للمصلحة التجارية. دون أي دفع اضافي. عندما اخبرت مدير الفرع  بالتغيير الذي طرأ على سخنين، وادخال العناوين تهرب من الاجابة وادعى انه موضوع اجراءات.... وادعى ايضا ان هناك بلدات بها يوجد خدمة بريد حتى البيت دون دفع مادي، واخرى مثل سخنين، حسب الاجراءات (لسلطة البريد) يجب ان يدفع المواطن.

السؤال الذي يسأل الان، هل سنشهد  في الانتخابات المقبلة للسلطات المحلية تغييرا، هل ستجري وزارة الداخلية استعمال في العناوين الجديدة وتدعو المواطنين للتصويت حسب مكان سكناهم وقربهم من الصندوق، او سيستمر استخدام المبنى الحمائلي كاسلوب للتصويت؟ هل وزارة الداخلية وخلافا  لسلطة البريد، ستعي ان  اهمية تغيير مكان الصندوق وكسر الاطار الحمائلي، هو حل مستقبلي لادارة افضل للبلدة العربية، او ان الوزارة ستختبئ من وراء اجراءات  بيروقراطية؟

سخنين وجديدة –مكر اصبحت  نموذجا لتطوير موضوع اللافتات في القرى العربية وبواسطة اللافتات، تم تطوير الاقتصاد في هذه البلدات، وتحسين امكانية الوصول وبأثرها حقوق المواطنين العرب، لكن لا تزال الكثير من البلدات العربية خارج الخارطة، ولا يوجد من يطور موضوع اللافتات فيها. دولة اسرائيل،/ عليها وبامكانها، يميزانية ضئيلة نسبيا، ان تقوم بخطوة اخرى بتحسين حقوق المواطنين العرب في الدولة ووضعهم على الخارطة، ذا معنيين، بتشجيع مهني ومادي.

 

 

 

 

 

 

دفنة بن باروخ- تحضر الدكتوراة في موضوع الجغرافيا في جامعة حيفا. مديرة مركز التخطيط المشترك في جمعية "جيران- للتطوير المشترك في الجليل"

د. حسين طربيه- مدير اتحاد مدن جودة البيئة لحوض البطوف ، والمدير العام لجمعية "جيران-- للتطوير المشترك في الجليل"

 

חלוקת דואר. בישובים הערבים אין כתובות לתושבים
שליח דואר. צילום: אהרון מזרחי, מתוך אתר פיקיויקי
ישובים
דפנה בן ברוך دفناه بن باروخ:

ד"ר דפנה בן ברוך- מתכננת, מנהלת המרכז לתיכנון משותף בעמותת "שכנים- לפיתוח משותף בגליל"


תגובות

חשוב להעביר את המאמר למשרד הפנים ורשות הדואר בדיוור ישיר!!

ובנוסף, לכל המועצות המקומיות והעיריות הערביות

אחריות שילוט רחובות - על המועצה המקומית בלבד

צריך לעודד ישובים כפריים גדולים לשלט את הרחובות והשכונות, השאלה היא - איך?
מנסיוני, יותר מידי רשויות ערביות פועלות בהילוך סרק, או הילוך נמוך מאוד. יש אבטלה סמויה, עצלנות, העדר יוזמה והכי גרוע - יאוש, כי אפילו התושבים כבר התייאשו מלהתלונן על ההנהגה המקומית.
אולי פרויקט נטראלי כמו שילוט, יכול לעזור להתחיל להניע תהליך של עשייה. זה חשוב מאוד.

גם בעתון הארץ חשבו שהנושא

גם בעתון הארץ חשבו שהנושא מעניין
ותודה לאור קשתי שהרים את הכפפה
http://www.haaretz.co.il/news/education/.premium-1.2016659

פרסום תגובה חדשה

ערך מאפיין זה ישאר פרטי ולא יוצג באופן ציבורי.
CAPTCHA
בדיקה זו מיועדת לוודא שהינך חי ונושם ואינך מחשב המפיץ ספאם

 

 

* indicates required