תרגום לערבית الترجمة للعربية

המפעלים בתפן חורגים מתקני הסביבה, האם ידי המועצה כבולות?

مصانع تيفن لا تستوفي الشروط البيئية، فمن يكبل اذرع السلطة؟

נושא

בעקבות דו"ח עמותת אזרחים למען הסביבה - הרביעי בסדרת "שקט תעשייתי" -  החריגות מהתקן הסביבתי חמורות, האכיפה לא משמעותית, ובמשולש שבין הרשויות, התעשייה והאזרח - נחשו מי משלם את המחיר?

איזונים ובלמים: לכמה סוסים רתומה כרכרת איכות הסביבה?
במשולש המורכב ממפעלים, מהשלטון ומהאזרחים קיים מתח מובנה. המפעלים מעונינים ברווח גדול ככל האפשר. זרועות השלטון השונות מחוקקות חוקים ותקנות לשמירה על הסביבה והאזרחים (בלי לפגוע יתר על המידה ברווחיות  המפעלים), ואמורות לפקח על ביצוע החוק, באמצעות בדיקות תקופתיות ומזדמנות, שמהוות כלי לאכיפת החוקים והתקנות. הצלע השלישית, האזרחים, מעוניינים בשמירה על בריאותם ועל סביבתם. ואין מקום יותר נכון לכך מן הגליל... בעולם אידיאלי, שלושה הגופים הללו יאזנו  זה את זה באופן מיטבי, ואולי אף ישתפו פעולה.  ובעולם האמיתי? לעיתים נחוצה דחיפה פה, לחץ שם...

עמותת אזרחים למען הסביבה (אל"ס) היא ארגון  סביבתי־חברתי, המנוהל בשותפות יהודית־ערבית. הארגון הוקם בשנת 1990 על ידי תושבי הגליל במטרה לפעול יחד לשמירה על הסביבה ועל משאבי הטבע, והוא מהווה דוגמה מוצלחת לשיתוף פעולה בין-קהילתי. בשנים האחרונות פועלת העמותה בתחומים ארציים ומקומיים כאחד. מזה שנים אחדות מפרסמת העמותה דו"חות, תחת הכותרת "שקט תעשיתי", במטרה לעודד התנהלות מקיימת של התעשייה בישראל. בדו"חותיה בודקת העמותה שתי שאלות מרכזיות: האחת, אם המפעלים עומדים בדרישות הסביבתיות שנקבעו להם על פי חוק ואם הדרישות והתקנים שנקבעו להם מתאימים למה שמקובל בעולם. השנייה, אם הרשויות מפקחות פיקוח שוטף על פי חוק על אופן התנהלותם הסביבתית של מפעלים.

הדו"ח הרביעי בסדרת הדוח"ות "שקט תעשיתי" בוחן 10 מפעלים במועצה המקומית התעשייתית מגדל תפן, (להלן "מועצה תעשייתית תפן"), מצביע ומתריע על הבעיתיות הקיימת. אך מקריאת הדו"ח נראה שמשמעויותיו אף חורגות מתחום הגליל בלבד. דו"ח זה בחן תוצאות דיגומים של המפעלים בשנים 2010  ו-2011 ומעט אף משנת 2012.

מהן הסוגיות בהן נדרש דיון בפורום הנוכחי?
שקיפות; בדיקות ותוצאותיהן; התאמה לתקנים בינלאומיים; אכיפה; היענות; ומסקנות.

שקיפות: מרבית המידע שנאסף על ידי אל"ס התקבל מ"איגוד ערים גליל מערבי" ומן המועצה התעשיתית  תפן, ומיעוטו - מהמשרד להגנת הסביבה.  הגם שהמידע אמור להיות נגיש לציבור על פי חוק, רוב המידע הנחוץ עדיין אינו מתפרסם לציבור ואף קשה לאתרו לאחר הגשת בקשה לקבלתו.  בהקשר זה יש לציין לשבח את התפנית שחלה בגישת המועצה התעשיתית תפן לסוגיית המידע וחשיפתו לפני הציבור: "המועצה התעשיתית תפן היא אחת הרשויות היחידות שמפרסמות מידע סביבתי על פי התקנות, כמעט במלואו, באתר האינטרנט שלהן" (מתוך הדו"ח). אל יקל הדבר בעיניכם: עד לאחרונה, בקשה לקבלת מידע היתה נתקלת בחומה בצורה והתכתשויות מילוליות בין מבקשי המידע – עמותת אל"ס – לבין המועצה התעשיתית או נציגיה. רק לאחרונה, ומול ראש המועצה החדש, השתפר המצב.

לעומת זאת, היענות המשרד לאיכות הסביבה לבקשות לקבלת מידע היתה מעטה ואיטית. כך לגבי  תוצאות בדיקות (מעטות, יש לציין) שערך המשרד, וכך לגבי בקשות לקבלת תנאי רשיון העסק לגבי מפעל זה או אחר.

ובאשר למפעלים עצמם: התמונה משתנה ממפעל אחד לשני. היו ששיתפו פעולה במידה מלאה, היו שנסוגו באמצע התהליך, והיו שהערימו קשיים על קבלת המידע. יש מקום לשיפור.

בקצרה, למרות הוראות החוק, קבלת מידע שאמור להיות נגיש לציבור - דורשת לעיתים מאבק ונחישות. ולעיתים אף לאחר קבלת המידע  - קשה להבינו. הרי לכם אתגר למיטיבי פענוח...

בדיקות: אכיפת החוקים הרלבנטיים מחייבת בדיקות משני סוגים: בדיקות תקופתיות ובדיקות פתע (שהן מצומצמות). מי הגופים העוסקים בניטור הזה?  המועצה התעשיתית אינה יכולה לעסוק בכך, בין השאר משום ניגוד אינטרסים מובנה. בדיקות (מעטות) נעשו על ידי המשרד להגנת הסביבה. לעומת זאת צוינה לטובה פעילותו של "איגוד ערים גליל מערבי", בהיותו עורך בדיקות תקופתיות כנדרש. אך למעשה, אין גורם בקרב הרשויות שמנהל מנגנון של פיקוח, בקרה ואיסוף מידע באופן מסודר, מדויק ומעמיק. ובהכרח, התנהלות כזו משדרת חוסר רצינות. עובדה זו "מתירה" חוסר הקפדה מצד המפעלים. בשורה התחתונה, ישנה פגיעה חמורה ביכולת הגוף המנטר לאכוף את התקן הנדרש ולנקוט, אם נדרש, סנקציות כלפי מפירי התקנים.

ותוצאותיהן: חריגות, חריגות, חריגות. לעיתים נמצאו חריגות של מאות או אף אלפי אחוזים, ומדובר בחמרים שלא הייתם רוצים להכניס לריאות ואף לא להשקות בהם את הירקות. דוגמה מטרידה במיוחד הוא מט"ש תפן, אחד הגורמים לזיהום האדמה ומי התהום בעקבות המטרת שפכין על ההר. בעבר ננקטו כמה הליכים נגד המועצה, נדרשו דרישות לשיפור המצב אולם הכל – כשהיה. השופכין ממשיכים להיות מומטרים, ומי התהום ממשיכים להזדהם. 

התאמה לתקנים בינלאומיים: נמצא שחלק מן התקנים הקיימים בארץ לגבי איכות האויר הינם מיושנים או שאינם מתאימים לתקנים העולמיים של איכות סביבה. אולם  ברישיונותיהם של שלושה מפעלים בלבד הותאמו התקנים במלואם לתקנים הבינלאומיים המקובלים   בנושא איכות האוויר, ואילו לגבי כמעט מחצית מן המפעלים הדרישות ברשיון העסק לא הותאמו אפילו לתקן הישראלי לנושא איכות האויר. לעומת זאת, התקנים לגבי שופכין מתאימים למקובל בעולם. ועדיין, ברוב המפעלים התנאים שהותנו  ברשיון העסק מתאימים  לתקנים הבינלאומיים באופן חלקי בלבד.  

התראה ואכיפה:  איגוד ערים "גליל מערבי"  הוא כמעט הגוף היחיד שמפקח באופן שוטף על המפעלים בתפן. עובדי האיגוד נמצאים בקשר ישיר ושוטף עם המפעלים, עוקבים אחר ביצוע הבדיקות התקופתיות, שולחים התראות למפעלים עם גילוי חריגות בתוצאות ועוד.

עם זאת, לא מצאנו שננקט הליך משפטי כלשהו בעקבות גילוי חריגות מהתקנים שנקבעו למפעלים או בעקבות עבירות אחרות לכאורה לפי חוק רישוי עסקים.  הפיקוח על ידי המשרד להגנת הסביבה הינו מועט. כמעט ולא נערכו בדיקות פתע, וגם לאחר קבלת מידע מאיגוד הערים על חריגות/עבירות לכאורה של המפעלים - לא נקט המשרד לאיכות הסביבה בהליכים משפטיים. גם כאן יש להזכיר את מט"ש תפן, אשר למרות שהמשרד להגנת הסביבה נקט בעבר כמה הליכים נגד המועצה בעניין זה, לא ננקטו כל סנקציות יעילות כלפי תפן.  

מסקנות והמלצות

הדו"ח מצביע על שיפור מסוים בעדכון התקנים שנקבעו למפעלים וכן שיפור ניכר בחשיפת מידע על ידי המועצה התעשיתית.

הדו"ח מציע שורה של המלצות המכוונות למועצה התעשיתית, למשרד להגנת הסביבה, למפעלים, לעובדים בהם, לכלל תושבי האיזור ולכנסת. האם יבוצעו המלצות אלה? האופטימיים אומרים, כן, כמובן, אבל בהדרגה. הפסימיים אומרים, ממש-ממש בהדרגה.

אולם נקודה מטרידה במיוחד היא העובדה שלא נמצא לה פתרון כרגע, והיא שהמועצה התעשיתית תפן נמצאת בניגוד ענינים מובנה בין תפקידה כזרוע של החוק לבין תפקידה כזרוע של המפעלים. מליאת המועצה המקומית התעשיתית מגדל תפן כוללת 9 חברים. שלושה מהם נציגי משרדי הממשלה: בריאות, פנים ותמ"ת, (אך לא הגנת הסביבה), שלושה ראשי רשויות סמוכות לתפן (אך לא של כפר ורדים) ושלושה נציגים של מפעלי התעשיה. יושב הראש הינו נציג שר הפנים וממונה על ידו. וכך אומר אתר המועצה:  "המועצה המקומית מחויבת אך ורק להם, (למפעלים – י.ז.) לשגשוגם, לפיתוחם". אמנם, ממשיך אתר המועצה וטוען, "לצד התעשיה המתפתחת....  המועצה משקיעה את כל הכלים והמשאבים הנדרשים, בפיקוח והטמעת טכנולוגיות ומתודות, על מנת לוודא כי המפעלים הפועלים בשטחה עומדים בתקני איכות הסביבה המחמירים ביותר". אלא שזה כנראה קשה-עד-בלתי-אפשרי לביצוע.  

כל התגובות לדו"ח שקט תעשייתי

סיכום כל התגובות, ודברי עמותת אל"ס ביחס אליהן

תגובת המועצה התעשייתית תפן:
הטענות בדו"ח חמורות ומשוללות כל יסוד, ואף מעלות צחנה פוליטית.

תגובת המשרד להגנת הסביבה
"הנתונים בדו"ח כוזבים, זוהי הטעיית הציבור."

תגובת איגוד ערים לאיכות הסביבה גליל מערבי:
אין צורך לנקוט בהליכים משפטיים יקרים, יש להמשיך ולנסות להגיע להסכמים.

ראש מועצת כפר ורדים: לא נרפה עד שיתוקנו העוולות הסביבתיות במפעלי תפן

תגובת ברוך קומפנו, מנהל מחלקת סביבה, משגב:
"עמותת אל"ס עושה עבודה יסודית בכוונה לחשוף דברים, שלעיתים גורמים אינטרסנטים מנסים להסתיר"

 

קישור לדו"ח המלא - שקט תעשייתי 4

תקציר הדו"ח בערבית

גן התעשייה תפן
גן התעשייה תפן. צילום: Tzafrir Rehan, flickr

بعد التقرير الذي قدمه طمواطنون من اجل البيئة" وهو الرابع ضمن سلسلة "الهدوء الصناعي": السلطة الصناعية تيفن ملزمة بالتأكد من ان المصانع العاملة في منطقتها تستوفي الشروط البيئية الصارمة.. لكن يبدو ان هذا مستحيل!

 

(ترجمة من العبرية: ميسم عودة)

 

في مثلث مكون من المصانع، السلطة والمواطنين هناك توتر. المصانع معنيّة بارباح كبيرة قدر الامكان. الجهات الحكومية المختلفة تقّر قوانين وأنظمة للحفاظ على البيئة والمواطنين (دون ضرر أكثر من اللازم بأرباح المصانع)، وينبغي مراقبة تنفيذ القانون، من خلال الاختيارات الدورية والعشوائية، التي تكون أداة لفرض القوانين والأنظمة. الضلع الثالث، المواطنين، يرغبون في الحفاظ على صحتهم وبيئتهم. ولا يوجد مكان أفضل لذلك من الجليل.. وفي العالم الحقيقي؟ في بعض الأحيان هنالك دفعة من هنا، وضغط من هناك...

رابطة مواطنون من أجل البيئة هي منظمة بيئية- اجتماعية تمت ادارتها باشتراك يهودي-عربي. تأسست المنظمة في عام 1990 على يد سكان الجليل من أجل العمل معا للحفاظ على البيئة والموارد الطبيعية، وهي مثال ناجح للتعاون بين المجتمعات.  في السنوات الاخيرة، عملت الرابطة في مجالات عالمية ومحلية. في السنوات الاخيرة تنشر الرابطة تقارير، تحت عنوان " هدوء صناعي"، من أجل تشجيع الإدارة الصناعة الاسرائيلية. تفحص الرابطة في تقاريرها سؤالين مركزيين: أولا ، ما اذا كانت المصانع تتقيّد بالمتطلبات البيئية التي وضعت لها بموجب القانون، وان كانت القوانين التي وضعت لهم تتناسب مع المعايير العالمية. ثانيا، اذا كانت السلطات تشرف اشرافا مستمرا بموجب القانون على طريقة ادارة المصانع البيئية.

التقرير الرابع من سلسلة تقارير" الهدوء الصناعي" يفحص 10 مصانع في بلدية مجدال تيفن (الآن "مجلس صناعي تيفن")، يشير ويحذر من المشاكل القائمة. ولكن عند قراءة التقرير نرى أن فحواه لا تخرج عن نطاق منطقة الجليل. هذا التقرير فحص نتائج عينات من المصانع في سنوات 2010 و 2011 وبعض من سنة 2012.

ما هي القضايا التي تحتاج لنقاش في هذا المنتدى؟

الشفافية; الفحوصات ونتائجها; التناسب للقوانين العالمية ; الانفاذ; الاستجابة ; والاستنتاجات.

الشفافية : معظم المعلومات التي جمعتها الرابطة كان من " رابطة مدن الجليل الغربي" ومن مجلس الصناعة تيفن ، وقليلا- من مكتب حماية البيئة. على الرغم من أن المعلومات ينبغي حسب القانون أن تكون في متناول يد الجمهور، الا أن معظم المعلومات لا يتم نشره للجمهور، حتى أنه من الصعب العثور عليه بعد التقدم بطلب الحصول عليه. في هذا السياق، علينا أن نثني على التحولات في نهج مجلس صناعة تيفن والكشف عن المعلومات للجمهور: " مجلس الصناعة تيفن هي واحدة من السلطات القلائل التي نشرت معلومات بيئية حسب القانون، بالكامل تقريبا، في موقعهم الالكتروني"(من التقرير). لا تستخفوا في ما يلي : حتى وقت قريب، طلب للحصول على معلومات كان يصل الى طريق مسدود ومناوشات قانونية بين طالب المعلومات - رابطة مواطنون من أجل البيئة- ومجالس الصناعة أو ممثليها. في الآونة الاخيرة، وأمام رئيس المجلس الجديد، تحسن الوضع.

ومع ذلك، كان رد مكتب حماية البيئة على طلبات للحصول على معلومات قليلة وبطيئة .هذا بالنسبة لنتائج الفحوصات(قليلة، للملاحظة) التي أجراها المكتب، وبالنسبة لطلبات الحصول على شروط ترخيص عمل لمصنع أو آخر.

وبالنسبة للمصانع نفسها: الصورة تتغير من مصنع لآخر. حصل أن يتعاون على المدى الكامل، حصل أن تراجعوا في منتصف العملية، وحصل أن تمت اضافة صعوبات للحصول على معلومات. هناك مجال للتحسين.

باختصار، على الرغم من أحكان القانون، الحصول على معلومات التي ينبغي ان تكون متاحة للجمهور- يتطلب أحيانا النضال والمصير. وفي بعض الاحيان حتى بعد الحصول على المعلومات- من الصعب تفهمه. كما أنها تشكل تحد للمستفيد من فك التشفيرة.

 

الفحوصات: تطبيق القوانين ذات الصلة تتطلب نوعان من الفحوصات: فحوصات دورية وفحوصات فجائية( وهي محدودة). من هي الهيئات المشتركة في هذا الرصد ؟ المجلس الصناعي لا يمكنه التعامل بهذا ، بسبب الصراع الكامن في المصالح. فحوصات(قليلة) أجريت على يد مكتب حماية البيئة. ومع ذلك لوحظ لصالح أنشطة "رابطة مدن الجليل الغربي"، كونه محرر فحوصات دورية على النحو المطلوب. في الواقع، لا يوجد هناك أي عامل بيد السلطات التي تدير آلية السيطرة، المراقبة وجمع معلومات بطريقة منظمة، دقيقة وشاملة. وحتما، ادارة كهذه تنقل عدم جديّة. هذا العمل "يسمح" بوجود عدم صرامة من جهة المصانع. خلاصة القول، هناك أضرار خطيرة بقدرة الجسم المراقب على تنفيذ القانون المطلوب واتخاذ، اذا اقتضى الأمر، فرض عقوبات على مخالفين القوانين.

 

والنتائج: تجاوزات، تجاوزات، تجاوزات. كثيرا ما وجدت تجاوزات ما يزيد عم مئات وحتى الاف بالمئة، والحديث يدور عن مواد التي لا تريدون ادخالها الى رئتيكم ولا تريدون ري خضرواتكم بها. مثال مقلق بشكل خاص هو محطة معالجة تيفن، أحد العوامل لتلوث التربة والمياه الصحية في اعقاب هدف النفايات على الجبل. 

في السابق اتخذت عدة احتجاجات على المجلس، كان هناك طلبات لتحسين الوضع ولكن كل شيء- كما كان. النفايات بقيت هي الهدف، والمياه الصحية تستمر بالتلوث.

التناسب مع القوانين العالمية : وجد أن بعض القوانين الموجودة في البلاد بالنسبة لجودة الهواء هي قديمة أو انها لا تطابق القوانين العالمية لجودة البيئة. ومع ذلك في تراخيص ثلاثة مصانع فقط طابقت تماما القوانين العالمية المقبولة بموضوع جودة الهواء، بينما ما يقارب أقل من نصف المصانع الطلبات في تراخيص العمل لم يطابقوا حتى القانون الاسرائيلي لموضوع جودة الهواء. ومع ذلك، القوانين بالنسبة للنفايات مناسبة للمعايير العالمية. ومع ذلك ، في معظم المصانع الشروط المكتوبة بترخيص العمل تناسب القوانين العالمية جزئيا فقط.

الأخطار والتنفيذ: رابطة "مدن الجليل الغربي" هي تقريبا الهيئة الوحيدة التي ترصد على المصانع في تيفن. عمال الرابطة على اتصال مباشر ومستمر مع المصانع، يلاحقون الفحوصات الدورية، يرسلون الأخطار الى مصانع مع اظهار التجاوزات بالنتائج، وغيرها.

مع ذلك، لم نجد أي اجراءات قانونية اتخذت بعد اكتشاف تجاوزات عن القوانين التي حددت للمصانع، أو في اعقاب مخالفات اخرى للادعاء حسب قانون رخصة العمل. الاشراف على يد مكتب حماية البيئة هو الحد الأدنى. تقريبا لم تكن هناك فحوصات فجائية، حتى بعد تلقي معلومات عن تجاوزات/مخالفات في المصانع- لم يتخذ مكتب حماية البيئة الاجراءات القانونية. وهنا ينبغي تذكير مجلس صناعة تيفن، والتي على الرغم من أن مكتب حماية البيئة اتخذ اجراءات قليلة ضد المجلس بهذا الصدد، لم تفرض أي عقوبات ضد تيفن.

استنتاجات وتوصيات

يشير التقرير الى بعض التحسن في المعايير المنصوصة على المفاعل وتحسين في عرض المعلومات على يد المجلس الصناعي.

يقترح التقرير سلسلة من التوصيات الهادفة الى مجلس الصناعة، مكتب حماية البيئة، المصانع، العمال فيها، لجميع سكان المنطقة وللكنيسيت. هل سوف تنفذ هذه التوصيات؟

المتفائلون يقولون نعم، بطبيعة الحال، ولكن تدريجيا. المتشائمون يقولون، حقا-حقا بالتدريج.

ولكن النقطة المقلقة بشكل خاص هي الحقيقة التي لم يكن لها حل، وهي أن مجلس الصناعة تيفن موجود في تضارب مصالح بين دورة كذراع للقانون ودورة كذراع للمصانع. مجلس الصناعة تيفن مكون من 9 أصدقاء. ثلاثة منهم ممثلي مكاتب الحكومة: الصحة، الداخلية، والصناعة،(ولكن ليس حماية البيئة)، ثلاثة رؤساء بلديات مجاورة لتيفن(ولكن ليس قرية الورود)، وثلاثة ممثلو مفاعل الصناعة.

الرئيس هو ممثل وزير الداخلية واختير عن طريقه. وهكذا يقول موقع المجلس:" المجلس المحلي مكرس فقط لهم،(لمصانع ي.ز.) لازدهارهم وتنميتهم". وعلى الرغم من تواصل موقع المجلس، ويقول:" مع الصناعة المزدهرة...المجلس يستثمر كل الادوات والموارد اللازمة، للإشراف وتنفيذ التكنولوجيات والاساليب، لضمان أن المصانع التي تعمل في أراضيها تتقيد بمعايير جودة البيئة بصرامة أكثر". ولكن هذا يبدو صعب-حتى غير ممكن القيام به.

 

 ملخص تقرير : هدوء صناعي 4 باللغة العربية

גן התעשייה תפן
גן התעשייה תפן. צילום: Tzafrir Rehan, flickr
תיוג
יעל זילברמן ياعيل زلبرمان:

במקור, אני מירושלים, עבדתי שנים רבות במחקר רפואי באוניברסיטה העברית. עם פרישתי עברנו לחרשים ושם גרנו בשבע השנים האחרונות


תגובות

פרסום תגובה חדשה

ערך מאפיין זה ישאר פרטי ולא יוצג באופן ציבורי.
CAPTCHA
בדיקה זו מיועדת לוודא שהינך חי ונושם ואינך מחשב המפיץ ספאם

 

 

* indicates required