תרגום לערבית الترجمة للعربية

רוקמות התחרה - סרט על מיזם תעסוקה של נשים בחורפיש

المطرزات - فيلم حول مبادرة مهنية لنساء حرفيش

נושא

יונית קריסטל, משמרת מלאכות מסורתיות, על סרטו של נעים ח'יר, בעקבות נשות חורפיש ומרכז המלאכה שהקימו. חשוב להחיות את סיפורה של המורשת הערבית המקומית שמלפני 48.

קישור - לחצו לצפייה בסרט خيطان קשרים

יוצר הסרט: נעים ח'יר מפקיעין

קודם כל הסרט מצויין,  ובעיקר - ראוי שנעשה. כוחו של הסרט הזה בפשטותו. הוא מראה את הטוב במיזם משותף של נשים, מנקודת ראותן האישית. אין סיבוכים, אין התעסקות עם סיפורי חיים, אין חשיפה של שום פוליטיקה מאחורי הקלעים. אנחנו, הצופות\ים נחשפות\ים רק לצד החיובי, כפי שמשתקף בדברי המשתתפות, ואני מאמינה שאכן בפרוייקט הזה יש רק טוב. בביקור שלי במקום, לבד, ללא קבוצה וללא תיאום מראש, (כלומר – אף אחת לא עשתה הצגות לכבודי ) - יכולתי לחוש בעצמי בשמחה ובכיף של המפגש, בחופש שהנשים מרגישות במקום, ובאהבה שמתוכה הן מגיעות לשם.

אבל כפי שכוחו של הסרט במה שהוא לא מביא, מנקודת מבטי, כמי שעוסקת בשימור מלאכות מסורתיות, אני רואה גם את הצד החסר. נתחיל בחוסר הדיוק של המינוח המקצועי. בתרגום לעברית  משתמשים במילה אריגה\אורגת, כתרגום ל"חיאכה" בערבית, כאשר הפעולה שרואים בסרט היא  בבירור לא אריגה כי אם סריגה. אצל דוברי \ות העברית יש בלבול גדול בין טוויה, אריגה, ושזירה, (בין השאר בגלל שרובנו הפסקנו לבצע את הפעולות הללו.) סריגה, לעומת זאת, היא עדיין מלאכה מוכרת, ונראה לי שרב מי שצופה בסרט יכול\ה להבחין  שמרבית הנשים המצולמות סורגות במסרגה אחת, וגם מרבית המוצרים שהן מציעות למכירה הם מוצרים סרוגים.

דבר זה מתבטא גם בשם המיזם – רוקמות התחרה. (בערבית  שם המיזם הוא "רזל סיתי" – כלומר – החוטים של סבתא שלי, ושם הסרט הוא חיטאן – חוטים, ולא "קשרים" כפי שתורגם לעברית) אני מנחשת שהשם בעברית נבחר כהד לסרט "רוקמת התחרה"  אבל בפועל, מרבית הנשים במיזם סורגות ולא רוקמות. מרבית. בסרט ראינו גם ידיים רוקמות – רקמה רגילה, היוצרת קישוט על בד. אישית, אני אוהבת מאד את האפשרות של כל אישה לעסוק במלאכת היד שהיא בוחרת, ולא להיות כבולה להחלטה קבוצתית על סוג העבודה שהמיזם מקדם.

בין הנשים יש גם אשה אחת, שאכן עוסקת בתחרת מחט. לא הראו את עבודותיה בסרט, אבל הן ראויות לאיזכור. מפני שהמלאכה הזו – תחרת מחט, היא אחת העדינות והמקסימות, ומאלו שדורשות יותר סבלנות ודיוק. תחרת המחט עיטרה את שוליהן של מטפחות ראש רבות בדורות הקודמים, ולכל דוגמא היה שם משלה. כיום, כמעט ולא נותרו נשים שיודעות לעשות אותה, ומבחינתי, "גילוי" האשה הזו בחורפיש, (שהיא, דרך אגב מוסלמית, כשרב הנשים האחרות דרוזיות, וגם כאן יש משהו יפה במיזם, שמשתתפות בו נשים מהעדות השונות בכפר) העבודה הזו מסמלת עבורי יותר מכל האחרות את דברי אחת הנשים בסרט – "מה שמאחד אותנו היא סבלנות ללא גבולות" משפט חזק!

אבל העניין אותו אני רוצה לחדד הכי הרבה הוא עניין המורשת, שמוזכר בחטף בסרט, אך לא זוכה להדגשה. ברצוני לציין שמה שאכתוב עכשיו הוא לא ביקורת על הסרט. אני מבינה שיוצר הסרט רצה להתמקד בנשים ובהשפעת המיזם עליהן, ובמסגרת של סרט קצר לא היתה לו אפשרות להכנס לעוד נושאים. אבל התבקשתי להתייחס לסרט מנקודת מבטי, ובהתייחסות שלי למיזם כולו ולחשיבותו החברתית, זהו הנושא הכי חשוב בעיני.

בביקור אצל רוקמות התחרה, ניתן להתרשם גם מכמה דוגמאות של עבודות ישנות, שנעשו בידי דור האמהות או הסבתות של הנשים המשתתפות במיזם היום. העדינות והמורכבות של העבודות הללו מפעימות ממש, ובתשובה לשאלתי - זה היה משהו שהיה מצוי בכל בית. מידת המיומנות הנדרשת ליצור כאלה עבודות היא גבוהה מאד, ולצערי, עבודות ברמה הזו לא מיוצרות היום. הסיבה שהן לא מיוצרות היא לא בגלל שלנשים המשתתפות במיזם היום אין יכולת או סבלנות, אלא שבמיזם המנסה ליצור גם מקור הכנסה למשתתפות בו, כלומר – שהעבודות שהן עושות מוצעות למכירה – אין מקום לכאלה עבודות. השעות המושקעות ביצירתן, וגם איכות החומרים מהן הן עשויות לא תוכלנה להיות מתוגמלות בכסף.

לעומת זאת, פעם עבודות כאלו היו נעשות מפני שזה היה חלק מן התרבות.

אני חושבת שמרבית היהודים החיים בארץ אינם ערים כלל לתרבות ולמורשת של תושבי הארץ הערבים (על עדותיהן השונות). מורשת זו התבטאה בשירים, בסיפורים, במוזיקה, בלבוש  ובמלאכות יד שונות, כשהכל ביחד יצר מארג של תרבות  ייחודית. במקרים רבים הייחודיות היתה אזורית או אפילו מקומית, ספציפית לכפר מסויים. לאחר 48 המארג נפרם, ומה שנותר ממנו הוא חוטים בודדים. מציאות זו יכולה אמנם לתאר גם את מצבם התרבותי של יהודים מעדות רבות הנמצאות בארץ, אבל להבדיל מהיהודים, שיש כמה מוסדות מכובדים המתעדים את תרבותם, (המחלקה לאתנוגרפיה במוזיאון ישראל, בית התפוצות, ומוזיאונים מקומיים אחרים) התרבות הערבית המקומית כמעט ולא זוכה להיות מוצגת בארץ.

אינני רוצה להכנס לפוליטיקה שמאחורי מציאות זאת, אלא לעקוף אותה, ולציין שמיזמים כמו רוקמות התחרה יכולים, וצריכים להעלות למודעות את הנושא הזה. להכריז בגאון – "אנחנו משמרות את המורשת של הסבתות שלנו, שחיו כאן לפני 48, ושהיתה להן תרבות הראויה לזכרון, להתייחסות, ללימוד, לשימור, ולגאוה." 

אני מתכוונת ליותר מאשר סתם להגיד את הדברים. אני מתכוונת לכך שמאחורי כל מוצר כמעט יש סיפור. אני אישית לא מכירה את הסיפורים הללו, ואני לא יודעת אם נשות רוקמות התחרה מכירות אותם לעומק. כדי לדעת צריך ללמוד, והלימוד הזה איננו קל. הידע אינו מצוי בספרי הלימוד של בית הספר, אלא קבור בזכרון של הזקנות והזקנים, חבוי בין החוטים הפרומים של התחרות הישנות. הייתי רוצה שהסרט הבא שייעשה  על רוקמות התחרה יצליח לחשוף את הסיפורים שלא נשמעים במקומותינו. סיפורה של התרבות הערבית המקומית.

 

עוד בנושא:

מירי מתתיה כתבה אף היא על הסרט, וגם חגית לביא

אצל נשות בעיינה נוג'ידאת, במרכז למלאכות מסורתיות / אילת בר מאיר

קולעות לעתיד טוב יותר - פרוייקט קליעת סלים בכפר מנדא / אסנת שפרלינג

העצמה ותעסוקה לנשים בעראבה - במלאכות מסורתיות / אנג'ליקה מאדי

ראיון רדיו עם יונית קריסטל, משמרת מלאכות מסורתיות

צילום אילוסטרציה: murgenchen94

يجب ان تصرح "اننا نحافظ على تراث جداتنا ، الذين عشن هنا قبل ال 48 والتي كان لهن ثقافة يجب ان تذكر , وتتعلم للتوثيق وللافتخار"

 

في البداية اود ان انوه ان الفيلم ممتاز.. قوة هذا الفيلم في بساطته . فهو يرينا الايجابية في مشروع مشترك لنساء من وجهة نظرهن الشخصية . ليست هناك تعقيدات ، ولا دخول لقصص حياتهن ولا كشف اي سياسة وراء الكواليس . نحن كمشاهدين ومشاهدات ننكشف للجانب الايجابي كما ينعكس من حديث المشتركات ، وأنا اؤمن ان المشروع ايجابي بالفعل . في زيارتي للمكان ، كنت وحدي بدون مجموعة وبدون تعيين موعد (يعني ان هناك لم تكن تمثيليات ) استطعت ان اشعر بالانبساط والفرحة باللقاء وبالحرية التي تشعر فيها النساء في المكان وبالحب الذي يوصلهن الى هناك .

ولكن كما ان قوة الفيلم في ما لا يريه . من وجهة نظري كمن تعمل في الحفاظ على الاشغال اليدوية ط انا ارى الجانب الناقص . فلنبدأ في  التدقيق المهني, في الترجمة للعبرية تستعمل كلمة אריגה كترجمة للحياكة في اللغة العربية ، والعملية التي نراها في الفيلم هي بوضوح ليست حياكة انما حبك بالصنارة . هناك بلبلة شديدة عند الناطقين بالعبرية بين الغزل والحياكة والتشبيك (بين الاسباب انه توقفنا عن عمل هذه الاشياء ).من ناحية اخرى  الحبك بالصنارة لا زال عملا يدويا معروفا ويبدو لي ان من شاهد الفيلم يستطيع ان يميز ان غالبية النساء الذين تصورن يحبكن بصنارة واحدة ، واغلب ما يعرضنه للبيع هي منتجات محبوكة بالصنارة.

هذا الشيء ينعكس في اسم المشروع – روكموت هتحرا . (في العربية اسم المشروع "غزل ستي" – يعني- خيوط ستي ، واسم الفيلم هو خيطان وليس קשרים كما ترجم بالعبرية) انا اخمن ان الاسم بالعربية اختير كصدى لفيلم "רוקמות התחרה" ولكن عمليا ،اغلبية النساء في الفيلم تحبكن بالصنارة ولا يحكن . في الفيلم رأينا ايضا ايدي تحيك – حياكة عادية لزينة معينة على القماش . شخصيا ، احب الامكانية ان تختار كل امرأة ان تعمل ما تحب وان لا تكون مقيدة لقرار جماعي لنوع العمل الذي يريد المشروع ان يقدمه .  

بين النساء كانت هناك امرأة واحدة ، تعمل الدانتيل بالإبرة . لم نرى اعمالها في الفيلم . ولكنها جديرة بأن نذكرها. لان هذا العمل هو عمل رقيق وساحر ، ويحتاج الى الكثير من الصبر والدقة. الدانتيل كان قد زين الكثير من غطاء الراس لكثير من الاجيال ولكل زينة كان اسم لها . اليوم لم يبقى من النساء من يتعامل معها ، ومن ناحيتي "اكتشاف"  هذه المرأة  في حرفيش (وبالمناسبة فهي مسلمة ، مع ان اغلبية النساء درزيات ، وهو شيء جميل اخر ان هناك نساء من طوائف مختلفة من القرية) هذا العمل يمثل بالنسبة لي اكثر من كل الاعمال الاخرى ما قالته احدى النساء في الفيلم " ان ما يوحدنا هو الصبر بلا حدود " جملة قوية !

ولكن ما اريد التأكيد عليه هو موضوع التراث ، وقد ذكر هامشيا في الفيلم . وأود ان اقول ان اكتبه الان ليس نقدا للفيلم . انا افهم ان مخرج الفيلم اراد ان يتمركز في النساء وكيف اثر المشروع فيهن ، وبنطاق الوقت لم يكن لديه الامكانية ان يدخل مواضيع اخرى. ولكن طلب مني ان اعقب على الفيلم من وجهة نظري ، وبنظرة للمشروع ككل ولأهميته الاجتماعية ، من هنا اهميته بالنسبة لي .

في زيارة  "غزل ستي" ، بالإمكان ان نرى مجموعة اعمال يدوية قديمة كانت قد صنعت على ايدي جيل الامهات او جدات النساء المشتركات في هذا المشروع . رقة وتعقيدات هذه الاعمال تستحق الاحترام . وبجواب لسؤالي : كانت هذه الاعمال تتواجد في كل بيت . والمهارات التي تحتاجها النساء لعمل هذه الاشغال عالية جدا . ولأسفي الشديد ، اشغال في هذه الجودة ليست قائمة اليوم . السبب ليس ان لنساء المشروع  لا تتواجد القدرة او الصبر ، ولكن بهذا ان المشروع الذي يحاول ان يجد مصدر رزق لمشتركاته ، يعني – الاعمال المنتجة تعرض للبيع – لا وجود لكذا اعمال . الساعات المستثمرة وجودة المواد المستعملة بعمل هذه الاشغال ليس بالامكان تعويضها  بثمن .

بالرغم من ذلك ، في الماضي كانت هذه الاشغال تصنع لأنها فسم من الثقافة .

اعتقد ان اغلب اليهود القاطنين في البلاد ليس لديهم الوعي لثقافة ولتراث مواطني البلاد العرب (على طوائفهم المختلفة) . هذا التراث انعكس في الاغاني ، القصص ، الموسيقى ، اللباس وأشغال يدوية مختلفة ، وكلها انتجت نسيجا متميزا. في العديد من الحالات هذا التميز كان اقليميا او حتى محليا ، خاص ببلد معين . بعد سنة 48  انفرط النسيج ولم يتبقى منه الا خيطان معدودة. هذا الوضع يستطيع ان يصف ايضا الوضع الثقافي عند  يهود من طوائف مختلفة  تتواجد في البلاد ، ولكن الاختلاف ان لليهود مؤسسات محترمة توثق ثقافتهم(قسم الاتنوجرافيا في متحف اسرائيل ، بيت الجاليات، ومتاحف محلية اخرى) . الثقافة العربية المحلية تقريبا لا تمثيل لها.

لا اريد ان ادخل بالسياسة خلف هذا الواقع ، بل ان اتجاوزها واذكر ان مشاريع كمثل "غزل ستي" تستطيع ويجب ان تزيد الوعي لهذا الموضوع . يجب ان تصرح "اننا نحافظ على تراث جداتنا ، الذين عشن هنا قبل ال 48 والتي كان لهن ثقافة يجب ان تذكر , وتتعلم للتوثيق وللافتخار"

انا اعني اكثر من ان اقول الاشياء . انا اعني انه تقريبا هناك قصة خلف كل منتج.انا شخصيا لا اعرف هذه القصص وأنا لا اعرف ان كانت نساء "غزل ستي" يعرفونها جيدا. لكي نعرف يجب ان نتعلم والتعليم ليس بسهل. المعرفة لا تتواجد في كتب المدارس انما مدفونة في ذكرى الاجداد والجدات ، تختبئ بين الخيطان المفروطة في قماش الدانتيل القديم . كنت اود ان ينجح الفيلم القادم عن "غزل ستي"  بالكشف عن القصص التي لا تسمع في زماننا . قصص الثقافة العربية المحلية .

צילום אילוסטרציה: murgenchen94
ישובים
תיוג
יונית קריסטל يونيت كريستال:

תושבת יבנאל, משמרת מלאכות מסורתיות yonitcrystal@gmail.com 050-6962403

http://www.old-crafts.co.il/welcome/


תגובות

פרסום תגובה חדשה

ערך מאפיין זה ישאר פרטי ולא יוצג באופן ציבורי.
CAPTCHA
בדיקה זו מיועדת לוודא שהינך חי ונושם ואינך מחשב המפיץ ספאם