ישראל בן דור

היסטוריון, עוסק בהוראת היסטוריה בבית הספר התיכון בחטיבה העליונה. בעל תואר שלישי מאוניברסיטת חיפה. עבודת הדוקטורט שכתבתי עוסקת ב"דימוי האויב הערבי ביישוב היהודי ובמדינת ישראל בין השנים 1947 - 1956" בהנחיית פרופ' יואב גלבר ופרופ' עוז אלמוג. במסגרת תחומי ההוראה: היסטוריה יהודית וכללית, היסטוריה של המזרח התיכון, לימודי ארץ-ישראל. לימדתי כעמית הוראה באוניברסיטת חיפה במשך חמש שנים קורסים בתולדות היישוב היהודי, מדינת ישראל והסכסוך הישראלי-ערבי.עוסק בתיעוד ובכתיבת מחקרים וזכרונות כעוסק מורשה תחת הלוגו: " מחקרים היסטוריים שימושיים".

כל הבלוגים كل المدونات

השפה הערבית בישראל: בין עבר מפואר להווה מורכב (חלק ב)

(תרגום לערבית בהמשך)
 
במלחמת העצמאות (על פי הגישה היהודית) או "הנכבה" (על פי הגישה הפלסטינית), הובס הרוב הפלסטיני וכמו כן הובסו גם הצבאות הערביים שתקפו את מדינת ישראל עם הקמתה. המלחמה גרמה לעקירתה של רוב האוכלוסיה הערבית מהשטח שבו הוקמה מדינת ישראל. בתוך מדינת ישראל נותר מיעוט ערבי חבול ומדולדל, רובו במרחבים כפריים בצפון הארץ ובמרכזה ומיעוטו בערים כגון יפו וחיפה.
 
בעקבות הסדרי שביתת הנשק, הושלם פיזורם של הפלסטינים, הן כפליטים בארצות ערב השכנות והן כנתינים בשטחי הגדה המערבית שהועברו לשליטתה של ירדן. המיעוט הערבי במדינת ישראל נתפס על ידי הרוב היהודי כ"גייס חמישי" וכאיום על ביטחונה של מדינת ישראל. לזמן מה התקיימה אפיזודה קצרה בדמותו של משרד המיעוטים בראשותו של בכור שלום שיטרית, שביקש לראות במיעוט הערבי גשר אפשרי בין מדינת ישראל לבין המרחב הערבי- מוסלמי. אולם הגישה הביטחונית ניצחה והמיעוט הערבי בישראל הוצב תחת ממשל צבאי עד לביטולו בשנת 1966.
 
רבים התנגדו לכינונו ולהמשך קיומו של הממשל הצבאי ובהם אנשי ביטחון מובהקים כמו יגאל אלון. יגאל אלון, בראייה לעתיד, הזהיר מפני בידודו של המיעוט הערבי כיחידה נפרדת וכי דווקא ההתעלמות ממנו תוביל ליצירת נטיות בדלניות בתוכו. הקמת הממשל הצבאי עמדה בניגוד גמור לרוחה ותכניה של מגילת העצמאות, שבה נקראו הערבים להשתלב במדינת ישראל באופן שווה.
 
תולדותיו של המיעוט הערבי תחת שלטונה של מדינת ישראל מביטול הממשל הצבאי בשנת 1966 אף הן לא היו סוגות בשושנים, אם כי במדדים אובייקטיביים רבים (אוכלוסייה, השכלה, בריאות, חינוך, תשתיות, פעילות פוליטית ואזרחית) חלה התקדמות ניכרת ביותר. האוכלוסייה הערבית המצומצמת בהיקפה שנותרה בארץ בשנת 1949 הפכה לקבוצה גדולה, המהווה כ- 20% מאוכלוסיית המדינה, שהצמיחה הנהגה אקטיבית הנאבקת לשיפור מעמדה בכל תחומי החיים. הדרך לשוויון מלא ולשילוב בין המיעוט הערבי לרוב היהודי היא עדיין רבה, אך כל העת קיימת התקדמות לקראת יעד זה.
 
מאורעות אוקטובר 2000 שבהם נהרגו 13 אזרחים ערבים, נתפסו על ידי חלקים מהרוב היהודי כמימושה של התפיסה לפיה המיעוט הערבי הוא איום למדינת ישראל. בעשור הראשון של המאה ה-21, במסגרת מסמכי החזון של הערבים בישראל, תבעו הערבים בישראל הכרה בזכויותיהם כמיעוט לאומי ותביעה זו חיזקה את המשקעים השליליים ביחס לערבים בקרב הרוב היהודי.
 
 
ברוחה של מגילת העצמאות, ניתן בישראל לשפה הערבית מעמד רשמי זהה לזה של השפה העברית. השפה הערבית הספרותית, הקרובה לשפה העברית, היא המכנה המשותף של כל העולם הערבי. בשפה המדוברת (קיימים ניבים רבים שביניהם ישנו שוני רב: הניב המדובר במרוקו, לדוגמה, שונה לחלוטין מהניב המדובר בסוריה. אולם השפה הכתובה, הספרותית, שבה נכתב הקוראן, היא אחידה ובה נכתבים הספרות, העיתונות ואתרי האינטרנט. עיתונים היוצאים לאור במצרים ובלבנון, לדוגמה, נקראים על ידי ערבים בכל הארצות.
 
אולם בישראל, במיוחד בקרב המגזר היהודי, מצבה של הערבית (שימו לב- רק הבדל במיקום של שתי אותיות מבדיל בין שמותיהן של שתי השפות - עברית וערבית) - אינו טוב. ב- 2010 הצביע מבקר המדינה בישראל על מחדל לאומי רב שנים בתחום ההסברה לדוברי ערבית. בגופי ההסברה השונים במדינת ישראל אין דוברי ערבית ולכן הערבים במדינת ישראל חשופים לתעמולה עוינת לישראל בשידורי אל-ג'זירה, החמאס וחזבאללה. מדינת ישראל אינה עוסקת בהסברה בערבית באמצעות השידור הממלכתי בטלוויזיה וברדיו. אחד הגורמים לכך הוא העדר דוברים ישראליים מקצועיים ה"עוברים מסך", ושולטים בשפה הערבית הספרותית והמדוברת, שיש להם השכלה רחבה והיכרות טובה עם התרבות הערבית (דוח מבקר המדינה 60א, 13.1.2010).
 
מספר התלמידים במגזר היהודי שלמד את השפה הערבית ברמה של 5 יחידות, המאפשרת קריאת ספר ועיתון, בשנת 2009, עמד על 2,100 בלבד ואילו מספר התלמידים שלמד מזרחנות בעברית (המקצוע נקרא "עולם הערבים והאסלאם" ואינו מחייב לימוד השפה הערבית) עמד על כ- 500 בלבד. על פי דוח מבקר המדינה לשנת 2009 (דוח מבקר המדינה 59ב 6.5.2009 ) נמצא כי השפה הערבית נלמדת במכסת שעות נמוכה בהרבה מזו שנקבעה על ידי משרד החינוך וישנם אף בתי ספר שבהם השפה הערבית איננה נלמדת כלל. בחינוך הממלכתי-דתי אחוז הלומדים נמוך יותר ומגיע ל- 40% מכלל התלמידים. בחינוך המיוחד ובחינוך העצמאי החרדי לא לומדים ערבית בכלל.
 
נדמה שמעולם לא הייתה זרות גדולה כל כך בין העם היהודי לבין סביבתו. הצעתם של חברי הכנסת לבטל את מעמדה של השפה הערבית כשפה שנייה מבטא את תהליך ההתנתקות של ישראל מסביבתה. במימד הצבאי-בטחוני, מחוסר ברירה, ישראל נאלצת לשמור על בטחונה מאחורי גדרות מערכת וגדר ההפרדה. מן הבחינה התרבותית והלשונית, ישראל הולכת ומתנתקת מן השפה הערבית, שהייתה אחת השפות שבהן יצר העם היהודי חלקים נכבדים ממורשתו במשך תקופות ארוכות ביותר. חלק גדול מאוכלוסייתה מוצאו ביהודים שעלו ארצה מארצות ערב. מעבר לנזקים הצפויים לישראל מאי ידיעה של שפת המרחב שבו היא חיה, הוויתור על השפה הערבית מבטא את הייאוש מהסיכוי להתקבל במרחב.
 
מי שנדמה לו שעל ידי הסתגרות והתבדלות מהמרחב, הוא פועל כביכול לביצורה של הציונות, טועה טעות מרה. הציונות ביקשה מראשיתה למצוא את מקומו של העם היהודי במזרח, בקרב העמים השמיים. העימות והסכסוך נכפו על הציונות ואינם חזות הכל. לצד האלימות, הסתמנו בכל השנים, מהסכמי שביתת הנשק ואילך, יוזמות לשלום ואף הסכמי שלום, מהסכם השלום עם מצרים (1979) ואילך.
 
כלפי פנים, המבחן של יחסי מדינת ישראל עם המיעוט הערבי הוא "אתגר הריבונות". ישראל צריכה להוכיח לעצמה ולכל המדינות שבעולם, שאחרי למעלה מ- 63 שנה, היא מדינת הלאום היהודי ובאותה מידה היא מדינה דמוקרטית המאפשרת לכל אזרחיה להשתייך ולהזדהות עם מדינתם. יש להחליף את הפחד, הניכור וההתבדלות ביכולת לדבר עם השכנים במדינה ובארצות השכנות ב"גובה העיניים". מן התקדים ההיסטורי של אנשי "השומר" וראשוני המושבות ניתן ללמוד שלא יהיה בכך כדי לפגוע בהזדהות עם מטרותיה של הציונות – אלא רק להיפך. ההידברות וההיכרות עם המרחב נחוצים מאין כמוהם לקיומה ולביסוסה של מדינת ישראל.
 
 
 

 

מקורות

 

 

 

אלמוג, צבר-דיוקן = עוז אלמוג, צבר-דיוקן, אופקים/עם עובד, ת"א (1997).

 

אלעזר-הלוי, לימודי הערבית= רוחות לאומיות ותפיסות מיליטריסטיות בלימודי הערבית בישראל, דור לדור, ת"א (2009) עמ' 7 – 32.
בן דור, אי יהודי= ישראל בן דור, אי יהודי בים הערבי, דימוי ומציאות בהתפתחות יחסי ישראל עם המרחב הערבי בשנותיה הראשונות (1947 – 1956), כתב יד (2010).
בן דור, על השפה הערבית= ישראל בן דור, על השפה הערבית, דוגרינט, 23 ינואר 2010.
בן דור, חדרה= ישראל בן דור, "חדרה ו"השאלה הערבית"(1891 – 1948)", "הח'אן", אוגוסט 2005, חוברת 2, הוצאת מוזיאון "הח'אן" לתולדות חדרה והעמותה למען מוזיאון חדרה, חדרה, 2005, עמ' 33 –73.
בר-טל, לחיות עם הסכסוך= דניאל בר-טל, לחיות עם הסכסוך, כרמל, ירושלים (2007)
לואיס, היהודים בארצות האסלאם= ברנרד לואיס, היהודים בארצות האסלאם, מרכז זלמן שזר לתולדות ישראל, ירושלים (1996).
פרנקל, מעיל תשבץ= מרים פרנקל, "מעיל תשבץ", מפגש התרבויות בין יהדות לאסלאם בימי הביניים, ירושלים (2008)
שנהב, היהודים-הערבים= יהודה שנהב, היהודים-הערבים לאומיות, דת ואתניות, עם עובד, ת"א (2003)
 
 
אלפבית ערבי

اللغة العربية العامية) اللغه العربيه في إسرائيل: بين ماض مترف وحاضر معقّد (الجزء الثاني)

 
في حرب الاستقلال (حسب النهج اليهودي) أو "النكبة" (حسب النهج الفلسطيني) ، هزم غالبية الفلسطينيين ، وكذلك الجيوش العربية التي هاجمت إسرائيل عند قيامها. تسببت الحرب لاستئصال معظم السكان العرب من المنطقة التي اقيمت بها دولة إسرائيل. داخل دولة إسرائيل بقيت الأقلية العربية، ومعظمهم من المناطق الريفية في شمال ووسط الدولة، والاقليه في المدن الصغيرة مثل يافا وحيفا.
 
بعد ترتيبات الهدنة ، تم التشتت الكامل للفلسطينيين ، على حد سواء لاجئين في البلدان العربية المجاورة ، او كرعايا في الضفة الغربية تحت سيطرة الأردن. تعتبر الأقلية العربية في إسرائيل من قبل الأغلبية اليهودية ك "الطابور الخميس" وكتهديدا لأمن إسرائيل. لفترة من الوقت كان هناك حلقة قصيرة من قبل وزارة الأقليات برئاسة شالوم شطريت، أراد أن يرى الأقلية العربية كجسر محتمل بين اسرائيل والصراع العربي -- مسلم. ومع ذلك ، فاز المنهج الامني والأقلية العربية في إسرائيل كانت تحت الحكم العسكري حتى إلغائه في عام 1966.
 
كثير من الذين عارضوا إنشاء واستمرار وجود الحكومة العسكرية ، بما في ذلك أحد افراد الأمن الكبار ايغال ألون. ايغال ألون ، ورؤية للمستقبل ، حذر من عزل الأقلية العربية كوحدة مستقلة ، وأنه مجرد تجاهل ذلك سيؤدي الى النزعات الانفصالية داخلها. وكان تشكيل حكومة عسكرية تماما ضد روح ومضمون إعلان الاستقلال ، والتي كانت مندمجة في دولة إسرائيل والعرب على حد سواء.
 
تاريخ الأقلية العربية في ظل الحكم الإسرائيلي مع إلغاء الحكم العسكري في عام 1966، على الرغم من مؤشرات موضوعية كثيرة (السكان والتعليم والصحة والتعليم والبنية التحتية ، والنشاط السياسي والمدني) وأحرز تقدم أكثر وضوحا. وظل السكان العرب في نطاق محدود وفي العام 1949 أصبحت مجموعة كبيرة ، وهي عبارة عن 20 ٪ من السكان ، والنمو في القيادة النشطة تناضل من أجل تحسين وضعها في جميع مجالات الحياة. الطريق إلى المساواة الكاملة والتكامل بين الاقلية العربية والغالبية اليهودية لا تزال كبيرة ، ولكن في كل مرة هناك تقدم نحو تحقيق هذا الهدف.
 
ضبطت أحداث أكتوبر 2000 التي قتل فيها 13 مواطنا عربيا ، من قبل الأغلبية اليهودية أجزاء إعمال الفكرة القائلة بأن الأقلية العربية تمثل تهديدا لإسرائيل. في العقد الأول من القرن 21 ، وذلك كجزء من الرؤية وثائق العرب في إسرائيل ، وطالب العرب في اسرائيل بمثابة اعتراف بحقوق الأقليات القومية ، وهذا الطلب قد عزز الاعتقادات السلبية للعرب من قبل الغالبية اليهودية.
 
 
بعد إعلان الاستقلال ، اعطي للغه العربية صفه رسميه تماثل تلك التي للغه العبرية. العربية الفصحى ، القريبة من اللغة العبرية ، هي القاسم المشترك بين كل العالم العربي. اللغة المحكية (اللغة العربية العامية) وهناك العديد من اللهجات هناك فرق كبير بينهما : اللهجة المغربية ، على سبيل المثال ، لهجة مختلفة من سوريا. ومع ذلك ، اللغة المكتوبة ، والأدب ، والذي كتب بها القرآن الكريم ، انها لغة واحده متفق عليها، وفيها تكتب الصحف ومواقع الانترنت. نشرة الصحف في مصر ولبنان ، على سبيل المثال ، تقرأ من قبل العرب في جميع البلدان.
 
ولكن في اسرائيل ، وخصوصا بين القطاع اليهودي ، فإن وضع اللغه العربية (لاحظ -- فقط اختلافا في موقع حرفين يميز الأسماء من لغتي -- العبرية والعربية) -- ليس جيدا. ب -2010 أشار مراقب الدولة بشأن التقصير في سنوات عديدة من العلاقات العامة الوطنية للمتحدثين باللغة العربية. في هيئات التفسير المختلفة في دولة إسرائيل لا يتحدثون اللغة العربية ويتعرض العرب في إسرائيل إلى بث دعاية معادية لإسرائيل -- الجزيرة وحماس وحزب الله. دولة إسرائيل لا تترجم بالعربية البرامج عبر التلفزيون والراديو. احد الاسباب هو نقص في الاسرائيلين الذين يستطيعوت التحكم في العربية الفصحى والمحكية ، الذين لديهم تعليم واسع ومعرفة جيدة للثقافة العربية (تقرير مراقب الدولة 60 ألف ، 2010/1/13).
 
عدد الطلاب في القطاع اليهودي الذي درس اللغة العربية في 5 وحدات ، والذي يسمح بقراءة الكتب والصحف ، في عام 2009 ، بلغت 2100 ، في حين بلغ عدد الطلاب الذين درسوا الاستشراق في العبرية (يسمى التجارة "عالم العرب والاسلام" و لا يتطلب تعلم اللغة العربية) وكان حوالي 500 فقط. ووفقا لتقرير مراقب الدولة لعام 2009 (تقرير مراقب الدولة 59 في 2009/06/05) وجد ان اللغة العربية تدرس لساعات أقل بكثير من تلك التي نصت عليها وزارة التربية والتعليم ، وهناك أيضا المدارس التي لا تدرس اللغة العربية بتاتا. في المدارس الدينية نسبة الذين يدرسون العربية أقل ، ويصل إلى 40 ٪ من الطلاب -- في التعليم العام. في التعليم الخاص والتعليم الحريدي المستقل لا يعلمون اللغة العربية على الإطلاق.
 
اقتراح عضو الكنيست لإلغاء اللغة العربية كلغة ثانية يدل عن عملية فك الارتباط الاسرائيلي من بيئته. في البعد العسكري -- الأمني ​​، وعدم وجود مجال للاختيار، أجبرت إسرائيل على الاحتفاظ بها آمنة وراء الأسوار والنظام الجدار الفاصل. من وجهة النظر الثقافيه واللغويه ، إسرائيل منفصلة بصورة متزايدة عن اللغة العربية ، والتي كانت واحدة من اللغات التي عمل الشعب اليهودي على تراثها لفترات طويلة. وهناك جزء كبير من سكانها من أصل اليهود الذين هاجروا الى اسرائيل من الدول العربية. أبعد من الضرر المتوقع لاسرائيل من جهل لغة المنطقة الذي يعيش بها، التخلي عن اللغة العربية يعرب عن اليأس باحتمال فرصة للقبول.
 
الذي بدا له أنه من خلال العزل والفصل بين القطاع ، يفترض ان تعزز الصهيونية ، فإنه خطأ،خطأ كبيرا. سعت الحركة الصهيونية منذ نشأتها إلى العثور على مكان للشعب اليهودي في الشرق ، وبين شعوب سامية. المواجهة والصراع فرضوا على الصهيونية وليس جوهر الجميع. مع العنف ، عرفوا على مدار السنين، من اتفاقات الهدنة أو في وقت لاحق مبادرات السلام ، واتفاقات السلام ، ومعاهدة السلام مع مصر (1979) فصاعدا.
 
داخليا ، واختبار لعلاقة اسرائيل مع الاقلية العربية هي "السيادة التحدي". اسرائيل بحاجة الى ان تثبت لنفسها ولجميع البلدان في العالم ، انه بعد أكثر من -- 63 سنة، انها دولة القومية اليهودية كما انها دولة الديمقراطية التي تسمح لجميع مواطنيها في الانتماء والتماهي مع بلدهم. يجب استبدال الخوف والغربة والعزلة بالقدرة على التحدث مع الجيران في البلد وفي البلدان المجاورة ب "مستوى العينين." الحوار والتآلف مع القطاع مطلوبين لإثبات وجود اسرائيل.
אלפבית ערבי

תגובות

פרסום תגובה חדשה

ערך מאפיין זה ישאר פרטי ולא יוצג באופן ציבורי.
CAPTCHA
בדיקה זו מיועדת לוודא שהינך חי ונושם ואינך מחשב המפיץ ספאם