תרגום לערבית الترجمة للعربية

עדיין מנסים למצוא נעדר מקרבות 1948 באל-בירווה ליד אחיהוד

لا زال البحث جاريا عن مفقود من سنة 1948 في معركة البروة

נושא

הכפר שכן באזור צומת אחיהוד, וסביבו היו קרבות רבים, באחד מהם נהרג צבי איצקוביץ'. הענף לאיתור נעדרים מבקש מידע על מקום קבורתו

(המאמר התפרסם לראשונה בגרסא מפורטת יותר בא-לה-גוש, גיליון 408)

 

למעלה משישים שנה חלפו ממלחמת העצמאות. דור המלחמה הולך ונפרד מאיתנו, ועדיין קיימים סימני שאלה לגבי גורלם של חלק מהנופלים. צה"ל משקיע מאמצים רבים באיתור נעדרים מקרבות תש"ח, וניתן לקבל מידע על הנעדרים ועל החללים שמקום קבורתם לא נודע באתר הענף לאיתור נעדרים.

 
סיפור חייו ומותו של צבי איצקוביץ'
בין הנעדרים מקרבות תש"ח נמצא טוראי צבי איצקוביץ' ז"ל, שגופתו לא אותרה עד היום. הענף לאיתור נעדרים פונה ומבקש מכל מי שיש לו מידע כלשהו, שיסייע להביא את גופתו לקבר ישראל. ברשימה זו נחזור במנהרת הזמן ל- 10 ביולי 1948, לכפר בירווה, נחקור ונתאר את הנסיבות שבהן נהרג ונעלם צבי איצקוביץ' ז"ל. הלוואי ורשימה זו תסייע בדרך כלשהי לפיתרון התעלומה.
 
במרחב שבו שכן הכפר עד המלחמה, כ- 9 קילומטרים ממזרח לעכו, נמצאים כיום: צומת סואנת ופקוקה (צומת אחיהוד), מושב שהוקם בשנת 1950 על ידי עולים מתימן (מושב אחיהוד) וקיבוץ יסעור של "השומר הצעיר", שהוקם בשנת 1949 על ידי עולים מהונגריה ומאנגליה.
 
צבי (הרשי) איצקוביץ', בנם של זיסל ודוד, נולד בשנת 1929 בעיירה טיאצ'ובה (טייץ) בחלק הקרפטו-רוסי של מחוז מרמרוש (שהיה אז בצ'כוסלובקיה). הוא למד ב"חדר" ובבית ספר עממי. ב- 19 במרץ 1944 נכבשה הונגריה על ידי גרמניה והחל משלוח שיטתי של כל יהדות הונגריה לאושוויץ. במשך שלושה שבועות, נשלחו כל היהודים שבחבל קרפטו-רוס להשמדה באושוויץ. ביניהם היה גם צבי איצקוביץ' ז"ל, שנשלח לאושוויץ עם משפחתו.
 
צבי שרד את מחנה אושוויץ, הועבר למחנות עבודה בגרמניה ושוחרר בתום המלחמה. ב- 11 ביולי 1947 העפיל ארצה באונייה אקסודוס. האונייה יצאה מנמל קטן ליד מרסיי ובה כ- 4,500 מעפילים. ב- 18 ביולי, מול חוף עזה, השתלטו הבריטים בכוח על האונייה, לאחר שפתחו באש חיה על המעפילים. מהאש נהרגו ארבעה ועשרות נפצעו. אחר כך נעה האונייה צפונה ובחיפה הורדו המעפילים לאוניות גירוש. האוניות החזירו את המעפילים לאירופה והם הורדו בכוח מהספינות ורוכזו בשני מחנות בצפון גרמניה. צבי עלה ארצה בשנית בשנת 1948, הצטרף לקיבוץ דפנה וגויס לצה"ל. ב- 10 ביולי, בבירווה, נהרג מהתפוצצות מוקש.
 
מהלך הקרבות בכפר אל-בירווה   
הכפר נמצא בזמן המלחמה על גבעה סלעית. ישנן עדויות לקיומו של הכפר מן המאה ה- 11 ואילך. בכפר היו כ- 1,500 תושבים, ברובם מוסלמים (ומיעוטם נוצרים) ותושביו עסקו בעיקר בחקלאות. אדמותיו השתרעו על שטח של מעל ל- 13,500 דונמים, מהם כ- 10,500 שימשו לחקלאות. כ- 1500 דונמים מהשטח היו נטועים בעצי זית. בכפר פעלו שני בתי ספר: אחד לבנים ואחד לבנות. כמו כן היו בו מסגד, כנסייה, שני קברי קדושים ושלושה בתי בד.
 
על פי תוכנית החלוקה שאושרה באו"ם ב- 29 בנובמבר 1947, הכפר אל-בירווה נועד להיכלל בשטח המדינה הערבית.
 
11 ביוני - כוח של חטיבת כרמלי כבש את הכפר. לאחר מכן החלה ההפוגה הראשונה. אנשי "צבא ההצלה" החזיקו ברוב שטחי הגליל התחתון והעליון. אלו היו מתנדבים ממדינות ערב, אשר נועד לסייע לערבים בארץ-ישראל. יחידות חיל משמר של צה"ל החזיקו בקו במשלטים.
 
21 ביוני  - כוח ערבי גדול הסתער על הכפר בליווי משוריינים. הכפר נכבש על ידי הערבים. התארגנה התקפת נגד ובמקום נערך קרב קשה במשך כל יום ה- 24 ביוני. מאות מהערבים בכפרים השכנים הוזעקו לקרב ואליהם הצטרפו לוחמים מ"צבא ההצלה".
 
25 ביוני - כוחות צה"ל מחטיבת "כרמלי" הצליחו לכבוש את הכפר בחזרה. בקרב נפלו עשרה מלוחמי צה"ל ו- 42 לוחמים ערבים.
 
10 ביולי  -  כוח מחטיבת כרמלי תקף  את המשלטים באיזור בירווה. ההתקפה נכשלה וכוחות צה"ל נסוגו. שישה חיילים נעדרים נשארו מאחור, ביניהם צבי איצקוביץ' ז"ל. יומיים לאחר מכן, בהתקפה חוזרת, נכבשו המשלטים. שתיים מגופות החללים זוהו ונקברו בבית העלמין בקריית חיים. חודש וחצי לאחר מכן, נמצאו שלוש גופות נוספות ואף הן נטמנו בקריית חיים. באתר נכתב כי: "קיימות עדויות לכך שצבי ז"ל נפצע בקרב וההשערה היא שגופתו הושארה בשטח במהלך הנסיגה" (הענף לאיתור נעדרים).
 
אחרי המלחמה
צה"ל הכריז על האזור כאזור צבאי ותושביו, שחלקם שהו בשטח שהיה בשליטת מדינת ישראל, לא הורשו לחזור אליו ובכך הפכו ל"נוכחים נפקדים". המושג, שנטבע בשנות החמישים, התייחס לערבים תושבי ישראל, שלא נמצאו על אדמותיהם בזמן הכיבוש ולכן הקרקעות הוחרמו.
 
בשנת 1949 נהרסו הבתים ואדמות הכפר הופקעו. כאמור לעיל, על אדמות הכפר הוקמו אחיהוד ויסעור. מדי שנה, עורכים תושבי הכפר בעבר וצאצאיהם ביקור בשרידי הכפר ההרוס. על פי מחקרו של הלל כהן, נשארו בארץ 994 מתושבי בירווה ומרביתם הם כיום תושבי הכפרים ג'דיידה ומכר (כהן, הנפקדים הנוכחים, עמ' 24, 26).
 
מחמוד דרוויש, שנחשב למשורר הפלסטיני הלאומי (1941 – 2008) נולד בבירווה. כאשר נחרב הכפר, נמלטה משפחתו ללבנון ואחר כך חזרה והתיישבה בג'דיידה, הסמוך לבירווה. דרוויש למד בבית הספר התיכון בכפר יאסיף. בהיותו בן תשע עשרה, פרסם את ספר השירים הראשון שלו. 
 
למידע נוסף על מהלך הקרבות באזור ועל חייו של צבי איצקוביץ', קראו בגרסה המורחבת של הכתבה.
 
 
 
מקורות
צדוק אשל, חטיבת "כרמלי" במלחמת הקוממיות, מערכות, ת"א (1973)
צדוק אשל, מערכות ה"הגנה" בחיפה, משרד הביטחון, מהדורה שנייה (1998)
שלומית דנטה, אזור משגב במלחמת העצמאות.
ואליד ח'אלידי, כדי שלא נשכח, המוסד ללימודים פלסטיניים (בערבית).
הלל כהן, הנפקדים הנוכחים, מכון ון ליר, ירושלים (2000)
בני מוריס, לידתה של בעיית הפליטים הפלסטינים 1947 – 1949, אופקים/עם עובד, ת"א (1991)
"מסע מערב הגליל ונצרת (9-18 ביולי 1948)", מערכות, גיליון 52 – 53, אוקטובר 1948, עמ' 34 – 37.
דוד קורן, הגליל המערבי במלחמת העצמאות, יד טבנקין/משרד הביטחון, ת"א (1988)
אתרי אינטרנט: ויקיפדיה; זוכרות; יזכור; המוזיאון למורשת היהדות הדוברת הונגרית; הענף לאיתור נעדרים.

 

מלחמת העצמאות.
מלחמת העצמאות. מאוסף צילומי יעקב באוברג, אתר פיקיויקי

كان تسفي ايتسكوبيش، الذي رحل مع عائلته إلى أوشفيتس. نجا ونقل إلى معسكرات عمل في ألمانيا وتحرر في نهاية الحرب..

اكثر من ستين عاما مضت منذ حرب الاستقلال. في حين أبناء ذلك الجيل يرحلون عنا.
حتى الآن، ما زالت هناك علامات استفهام حول مصير بعض الذين سقطوا. جيش الدفاع الإسرائيلي يبذل جهدا كبيرا في تحديد مكان المفقودين في معارك الاستقلال ومعلومات عن المفقودين الذين لا يعرف مكانهم.
من بين المفقودين منذ حرب الاستقلال، جثه لم تتم تحديدها حتى اليوم، تسفي ايتسكوبيتش. فرع البحث عن المفقودين يطلب من كل من لديه أية معلومة، بالإدلاء بها لعلها تساعد على إحضار الجثة.
بهذا السجل نعود بالزمن إلى 10 تموز 1948، لقرية البروه، لنحقق ونصف الظروف التي قتل بها وفقد تسفي يتسكوبيش. أتمنى ان هذا سيساعد في حل اللغز. القرية في وقت الحرب، كانت تقع 9 كيلومتر شرق عكا، حيث يتواجد اليوم مفترق احيهود، المستوطنة التي أقيمت سنة 1950 على أيدي قادمين من اليمن وكيبوتس يسعور، الذي أقيم سنة 1949 على أيدي قادمين من هنجاريا وانجلترا. تسفي ايتسكوبيش، ابن زيسل وداود، ولد سنة 1929 في بلدة تياكابه في كرفتو الروسية بمقاطعة مرمروش (كانت تشيكوسلوفاكيا). هو تعلم بمدرسة دينية وبالمدرسة العامة. في 19 آذار 1944 احتلت هنجاريا على يد الألمان. وبدأ الترحيل المنهجي ليهود هنجاريا إلى أوشفيتس منذ 15 أيار 1944 وخلال ثلاثة أسابيع، رحل اليهود من كرفتو الروسية إلى معسكرات الإبادة. من بينهم كان تسفي ايتسكوبيش، الذي رحل مع عائلته إلى أوشفيتس. نجا ونقل إلى معسكرات عمل في ألمانيا وتحرر في نهاية الحرب. بعد أن مضى بمخيمات النازحين، انضم إلى كيبوتس التدريب. ب11/7/1947. هاجر بطريقة غير شرعية إلى البلاد بسفينة (اكسودوس). السفينة خرجت من ميناء صغير بجانب مرسيليا وعلى متنها ما يقارب 4500 مهاجر غير شرعيين. ب18/7، أمام شاطئ غزة، سيطر البريطانيون على السفينة بالقوة، بعد أن أطلقوا الرصاص الحي على المهاجرين وقتلوا 4 والعشرات أصيبوا.
توجهت السفينة شمالا وبحيفا انتقلوا المهاجرون إلى سفن الترحيل. السفن أعادت المهاجرين إلى أوروبا وانزلوا بالقوة من السفن ووضعوا بمعسكرين شمال المانيا. تسفي هاجر إلى البلاد مرة أخرى سنة 1948، انضم إلى كيبوتس دفناه وتجند بالجيش. ب10/7، بالبروة، قتل بانفجار ارضي.
قرية البروة متواجدة منذ الحرب على تلة صخرية. هناك أدلة على وجود القرية منذ القرن 11 فصاعدا، كان عدد سكان القرية 1500 نسمة، الأغلبية مسلمون (القليل من المسيحيين)، سكانها عاشوا على الزراعة. مساحة أراضي القرية كانت أكثر من 13500 دونم، منهم 10500 استعملت للزراعة. وتقريبا 1500 دونم كانت مزروعة بأشجار الزيتون. كانت في القرية مدرستان: واحدة للبنين والأخرى للبنات. وكان بها جامع، كنيسة، وقبران لأولياء وثلاثة مطابع. وفقا لخط التقسيم المتفق عليه مع الأمم المتحدة بتاريخ 29/11/1947، قررت القرية أن تكون جزء من الدولة العربية. بتاريخ 11/6/1948 احتلت قوة من شعبة كرميلي القرية بعد أن تغلبت على المقاومة المحلية. بعد ذلك بدأت الهدنة الأولى. في ذات الوقت، سيطر "جيش التحرير" على الجيب- قلب الجليل، أغلبية الجليل الأعلى والأسفل. سيطر الجيش الإسرائيلي على خط بؤرة الاستيطان التي كانت بأيدي وحدات الحرس. بفترة الهدنة هاجم "جيش التحرير" وسكان القرى البؤر الاستيطانية. القرية وبثلاثة بؤر استيطان المجاورة، سيطر جنود (120) مع مدرعة وجهاز لاسلكي، ولكن دون أي مساعدة. 12/6/1948 اقتحمت قوة عربية كبيرة القرية ترافقهم عربات مدرعة. القرية احتلت على أيدي العرب.
نظم هجوم مضاد بالحال ودارت حرب صعبة في 24/6. مئات العرب من القرى المجاورة دعوا إلى المعركة واليهم انضم مقاتلون من "جيش التحرير". قبل صباح 25/6/1948، نجحت قوى الجيش من وحدة "كرميلي" باحتلال القرية من جديد. بالمعركة سقط عشرة من مقاتلي الجيش الإسرائيلي و42 مقاتلا عربيا منهم 12 من "جيش التحرير" و 30 من القرى.
أثناء عملية معركة "ديكل"، عملت الكتيبة 21 بقيادة اهرون ربيننويبتش. لاحتلال القرى بالمنطقة. بالليلة ما بين 8-9/7 احتلت قرية كويكات (اليوم تسمى بيت هعيمك) على أيدي كتيبة ج بقيادة دب يريما. بليلة 9-10 احتل قرية عمقا (التي تسمى اليوم مستوطنة عمكا). كتيبة 71 شعبة 7 هاجمت منطقة البروة، باتجاه عكا-صفد. احتلت مناطق أخرى بمنطقة البروة.القرى: كفر ياسيف، ابو سنان، الجديدة والمكر دون معارك. وحدة كتيبة 21 نقلت البؤر الاستيطانية والقرى المسيطرة عليها إلى وحدة هحاييم التابعة لـ "تسيدوني". القوات العربية خرجت إلى هجوم مضاد، بالأخص بمنطقة البروة. الهجوم الذي تمركز بمنطقة البروة شاركت به قوى عربية محلية، ربما مع قوى من شعبة صلاح مهدي، من جيش فوزي القاوقجي، "جيش التحرير"، المركب من متطوعين من الدول العربية، الذي أقيم لمساعدة العرب بأرض إسرائيل. كان مقر مهدي صلاح بمجد الكروم. الشعبة بقيادته شملت كتيبتان: كتيبة حطين وكتيبة مهدي، على ما يبدو أن الخطورة الكبيرة التي خشية منه جيش العدو هو استمرار تقدم الجيش الإسرائيلي نحو محور عكا-صفد وانقطاع القوى العربية بالجليل الأسفل عن القوى العربية بالجليل الأعلى. قوى كتيبة كرميلي، التي انضمت إليها كتيبة 71 من شعبة 7، هاجموا المستوطنين بمنطقة البروة. فشل الهجوم وانسحبت قوات الجيش الإسرائيلي. بقية ستة جنود بعداد المفقودين، من بينهم تسبي ايتسكوبيش. بعد ذلك بيومين، بهجوم مضاد مرة أخرى، احتلوا المستوطنين. اثنان من جثث الجنود عرفوا ودفنوا بمقبرة كريات حاييم. بعد شهر ونصف، وجدوا ثلاثة جثث أخرى ودفنوا أيضا بكريات حاييم. بالموقع كتب أن: "هناك أدلة على أن تسبي أصيب بالمعركة والفرضية ان جثته تركت بالمكان وقت الانسحاب" (قسم وصف المفقودين).
الجيش الإسرائيلي أعلن عن المنطقة كمنطقة حكم عسكري وسكانه، البعض منهم كانوا بالمنطقة عندما كانت بسيادة دولة إسرائيل، ولم يسمح لهم بالعودة إليها وبالتالي أصبحت "الغائبين الحاضرين". المصطلح، صيغ بسنوات الخمسين، إشارة إلى عرب سكان إسرائيل، لم يكونوا موجودين بأراضيهم وقت الاحتلال لذا صودرت أراضيهم. بسنة 1949 دمرت بيوت القرية وصودرت الأراضي. على النحو الوارد أعلاه، على أراضي القرية أقيمت احيهود ويسعور. بكل سنه، ينظموا سكان القرية بالماضي وذريتهم زيارة إلى ما تبقى من القرية المدمرة. على حسب مقال هلل كوهن، بقي بالبلاد 994 من سكان البروة وغالبيتهم من سكان قرى الجديدة والمكر (كوهن، الغائبين الحاضرين، صفحة 24،26). محمود درويش، الذي يعتبر الشاعر الوطني الفلسطيني (1941-2008) ولد بالبروة. عندما تم تدمير القرية، هجرت عائلته الى لبنان وبعد ذلك رجعت لتسكن بالجديدة، القريبة من البروة. درويش تعلم بالمدرسة الثانوية بكفرياسيف. عندما أصبح في سن التاسعة عشر، نشر أول كتاب أسشعار له.

 

 

מלחמת העצמאות.
מלחמת העצמאות. מאוסף צילומי יעקב באוברג, אתר פיקיויקי
תיוג
ישראל בן דור يسرائيل بن دور:

היסטוריון, בעל תואר שלישי מאוניברסיטת חיפה. מתגורר בטל-אל ומלמד היסטוריה בתיכון משגב. בין עיסוקיו הרבים מתעד וכותב מחקרים וזכרונות כעוסק מורשה תחת הלוגו: "מחקרים היסטוריים שימושיים".


תגובות

פרסום תגובה חדשה

ערך מאפיין זה ישאר פרטי ולא יוצג באופן ציבורי.
CAPTCHA
בדיקה זו מיועדת לוודא שהינך חי ונושם ואינך מחשב המפיץ ספאם